Port Saint John’s: ooit welvarend, nu armlastig

Tegen de avond vangen we tussen de bergen een glimp op van de Indische Oceaan. Waar de rivier zich tussen de bergen door perst om in de zee uit te monden ligt het achtergebleven kustplaatsje Port Saint John's. Ooit was dit een redelijk welvarende badplaats voor de blanke middenklasse, maar toen Transkei “onafhankelijk" werd in de jaren zestig verdwenen de meeste blanken schielijk en verloederde het plaatsje tot een onaanzienlijk gat. We hebben een huisje vlakbij het Second Beach ­ strand. Uiteraard is het weer donker als we aankomen, we balen hier zo van dat we openlijk de planning en route van Erik gaan bekritiseren. Hier en daar in de groep vinden we instemming. Het huisje is onderkomen, hoewel je kunt zien dat het betere tijden heeft gekend. Niets werkt er naar be­horen. Het wekt geen bevreemding dat er naast het piepkleine kampwinkeltje een volgroeide ‘bottle­ store’ ligt. We slaan wat spulletjes in en koken weer zelf. We zijn nu veertien dagen onderweg. Clim haalt het in zijn hoofd om in het pikkeduister een avondstrandwandeling te maken, maar Jos wil al gauw terug; zelfs hij vindt dit te link met al die straatarme sloebers die hier hongerig rondstruinen en in de bosjes op een kans loeren.

Dikke zwarte vrouwen, graatmagere mannen

We laten ons door het busje afzetten in het stadje Port Saint John’s. Onze eerste indruk wordt bevestigd, het is inderdaad een armoedige rotzooi. We slenteren rond zonder opzien wegens onze huidskleur te baren, aan witten zijn ze hier wel zo'n beetje gewend, want er wonen nog veel blanken hier, allemaal verarmd en een beetje sjofel uitziend. We drinken ergens koffie met melk in een would-be restaurant dat gerund wordt door een stel dikke vrouwen. Ja, dat valt wel op; bijna alle zwarte en kleurling vrouwen van zeg boven de vijfentwintig jaar zijn moddervet. Misschien een soort schoonheidsideaal? Ze zien er eerder sterk dan ongezond uit. De kerels daarentegen zijn overwegend graatmager; eerder pezig dan uitgehongerd.

Vergane glorie van Needles Hotel We besluiten te gaan lunchen in de duurste tent van de stad, tevens het beste hotel. Als enige zitten we in een grote eetzaal met hoge zoldering en hardhouten lambriseringen zoals we die kennen uit de boeken van Somerset Maugham.  We genieten er van een uiterst copieuze warme lunch: soep, vis, mutton chops, bonen met uitjes, salade met dressing, rijst, boontjes met worteltjes, brood. Als toetje ijs met fruit en we drinken er bier en sodawater bij. Twaalf gulden per persoon, inclusief fooi. We geloven onze ogen niet. Het Needles Hotel, onthouden die naam.

Wandeling terug naar rondavels

De zes kilometer terug naar onze rondavel lopen we op ons gemak. We luieren wat op de hoge strandoever van First Beach (veel vervuiling door afval) en wandelen verder, hier en daar stoppend om een sigaretje te roken of iets interessants te bekijken. De heuveltjes waar we langs komen zijn tamelijk dicht bebouwd, wat je door al dat groen niet direct in de gaten hebt. Af en toe moeten we langs stuk­jes oerwoud.

Initiatierite Een maand alleen leven in de bush

Op een gegeven moment zien we tussen het groen van de jungle twee rare figuren lopen, één met een veer op zijn hoofd. Het lijkt erop dat zij contact willen zoeken, maar niet durven.  Als we hun aanspreken blijken het twee 18-jarige Xhosa-jongens te zijn die in hun initiatieriten zitten. Ze zijn gehuld in lange grove dekens, waaronder zij naakt zijn. Hun lichaam is ingesmeerd met witte klei en as. Een maand lang moeten zij zich in het woud afzonderen en in leven houden zonder connectie met de buitenwereld. Ze hebben wel een mes, een zaag (waarom geen bijl?) en een doosje lucifers bij zich om prooi te vangen en vuur te kunnen maken. Ze hebben het in deze tijd van het jaar slecht getroffen, zeker nu het een van de strengste winters sinds mensenheugenis is.  De grootste vertelt ons in goed Engels dat ze al enkele dagen geleefd hebben van insecten en knollen. Jos heeft toevallig twee candybars bij zich die hij hen geeft. Ze beginnen direct te peuzelen, je kunt zien dat die knapen echt uitgehongerd zijn. Na afloop van die maand in het bos worden ze nog eens een veertien dagen het open veld ingestuurd, maar dan met rode smurrie ingewreven. Als ze ook die beproeving doorstaan, mogen ze zichzelf man noemen en worden ze als strijder en potentiële echtgenoot opgenomen in de mannengemeenschap.

 

Jos met de boys