Bekijk ook ons filmpje

Fijnbos en nevelwouden

Een weinig opwindende rit voert ons naar de kust. We passeren verschillende bergketens waar we met ons zwakke busje niet overheen kunnen, vandaar dat we een enorme omweg van 100 km moeten maken. Langs de kust is het ineens veel groener ; hier doemt het fijnbos op, vooral op rotsachtige en weinig vruchtbare bodems gedijt dit soort bos goed. Daarnaast zijn er ook nevelwouden met reusachtige eucalyptussen en geelhout- en stinkhoutbomen. Snelstromende rivieren als de Stormsrivier, de Varkrivier en de Grootrivier doorklieven hier de bergen, hoge bruggen overspannen hun kloven.

Een Zwitser in Zuid-Afrika

Om vier uur bereiken we onze pleisterplaats Heidehof, eindelijk komen we eens ergens bij daglicht aan! We worden ingekwartierd in mooi gelegen huisjes, aan de rand van een bebost dal. We gaan onmiddellijk de omgeving verkennen. We maken kennis met de eigenaar van een afgelegen restaurant, een Zwitser die zich tien jaar geleden hier heeft gevestigd met zijn gezin. Rudi is een ex-modefotograaf die hier in het bos alles zelf doet (gesteund door zwart werkvolk natuurlijk).

MERENGEBIED- TUINROUTE

OOST-KAAP / WEST-KAAP, ZUID-AFRIKA

Beenderen eerste mensen 100.000 jaar oud / Oudste kunst 77.000 jaar oud / Opvallende kenmerken meren, kust, bossen, bergen

Halverwege de zuidkust van Zuid-Afrika, tussen Kaapstad en Port Elizabeth, versmalt de kustvlakte tussen de zee en de bergketens zich hier en daar tot slechts 5 km. Dankzij de snelle stijging van het land vanaf de zee tot aan de toppen 1000 m hoger en de aanlandige wind van de warme golfstroom in de Indische Oceaan is hier een gebied van een zeldzame schoonheid ontstaan. De combinatie van bossen en meren, bergen en rivieren, stranden, rotsen en lagunes komt op onze planeet niet veel voor. Veel van het grondgebied tussen de bergen en de zee is vlak land dat circa 200 in boven de zeespiegel ligt. Langs de zuidrand van de vlakte liggen steile hellingen in de vorm van rotsen of van beboste steile oevers die naar de zandbodem van het laagland aan de kust afdalen. Diep ingesneden valleien waardoor donker water, bruin van de opgeloste tannine, stroomt, doorsnijden de hoogvlakte.

Bij de plaats Kansan stroomt de rivier door twee imposante rotsen, de Knysna Heads, in zee, maar elders blokkeren zandbanken in de drogere maanden vaak de riviermondingen. In het hart van het gebied, in oostelijke richting, ligt de Tuinroute, een reeks van vijf meren die in de valleien — van Wilderness tot Knysna — tussen de zee en de Outeniqua - bergen zijn ontstaan. Men denkt dat deze valleien oorspronkelijk zijn gevormd door de wind en het getij. Er komen steeds meer aanwijzingen uit archeologische opgravingen en nu ook uit genetische informatie over onze afstamming, dat de moderne mens homo sapiens sapiens, het eerst in dit gebied leefde. In grotten in de kuststreek zijn overblijfselen van skeletten gevonden die op de onze lijken, maar die meer dan 100.000 jaar oud zijn, terwijl een 77.000 jaar oud motief op een steen door sommigen wordt gezien als 's werelds eerste 'kunstuiting' Later hebben de San in de bergen opmerkelijke schilderingen van wezens met menselijke torso's en gevorkte staarten gemaakt, die soms doen denken aan zeemeerminnen en soms aan zwaluwen.

Milieuactivisten over natuurbescherming

De eigenaar van ons vakantiekamp is een geïmmigreerde high brow Engelsman, die ons in gebeeldhouwd Oxford-Engels deelgenoot maakt van zijn beslommeringen met de natuur en zijn strijd tegen de bedreiging ervan in deze contreien. Het massatoerisme, dat volgens hem ook de Spaanse costa's heeft vernield, is in de vorm van projectontwikkelaars zijn grootste vijand. Zijn dochter is een vooraanstaand ‘environmentalist’ (iemand vertaalt dat als ‘milieufreak’), maar kan ons helaas niet te woord staan vanwege een hevige griep. Hij biedt ons een rondleiding aan, waarbij hij bedreigde plantensoorten toont en zo.

Bavianen aan de Stormsrivier

De volgende dag rijden we terug naar de kust (de huisjes liggen enigszins in het binnenland) naar de monding van de Stormsrivier. Onderweg moeten we stoppen voor een kolonie van wel dertig bavianen die doodgemoedereerd de autobaan oversteekt. Het is een bijzonder ruige kust, door de hoge golven zwaar uitgesleten. We volgen er een stukje van het Ottervoetslaanpaai (de Ottertrail), die 80 km langs de kust voert. Het is behoorlijk wat klauteren, maar Jos zijn knie houdt het goed. Jammer genoeg hebben we ook hier alweer te weinig tijd. De mooie waterval moeten we missen omdat we bang zijn te laat terug te zijn bij de bus.

TSITSIKAMMA

WEST-KAAP, ZUID-AFRIKA

Lengte Nationaal Park Tsitsikamma 80 km / Wandelpaden Ottertrail 48 km, Tsitsikammatrail 72 km / Vegetatie 800 jaar oude geelhoulbomen

Langs Zuid-Afrika's zuidkust ligt tussen Plettenberg- en Oesterbaai de rotsachtige Tsitsikamma, waar de rotsen verticaal uit zee oprijzen en overgaan in een zacht glooiende, 200 m hoge vlakte. De vlakte, die zich naar de voet van de Tsitsikamma - bergen uitstrekt, werd waarschijnlijk gevormd door het spoelen van de golven voordat het land steeg en de zeespiegel daalde. Tegenwoordig verdwijnt de rotskust onder zee naar een diepte van soms meer dan 30 m. De werking van het water, zowel van de zee als van de rivieren, heeft een spectaculair landschap gecreëerd. Aan de voet van de rotsen sleten de golven een nieuw rif uit, een platform, terwijl snelstromende rivieren, zoals de Storms, Blaukraanz en Groote diepe, ravijnen met steile wanden in de kust uitslepen.

De zee is enkele riviermondingen binnengedrongen, terwijl andere, zoals het estuarium van de Groote, door zand zijn geblokkeerd waardoor kleine lagunes en zandstrandjes zijn ontstaan. Waar grote stukken rots zijn ingestort hebben zich kleine eilandjes gevormd. Nabij de monding van de Storms ligt de Schietklip, een rots die een enorme golfslag creëert.

De Ruige Kust

Wat we wel nog net kunnen bereiken is de guanogrot, met op de bodem aangekoekte lagen vogelmest. Clim volgt het geaccidenteerde pad nog een stuk verder, maar keert op zijn schreden terug als het te laat dreigt te worden. Op de terugweg wordt nog gestopt bij een veldje waar de protea's bloeien. De protea is de nationale bloem van Zuid-Afrika en enig in zijn soort. 's Nachts rukt een woedende storm takken van de bomen. In de vroege ochtenduren worden die door de zwarte bedienden verwijderd.

Met de stoomtrein langs de Tuinroute en Knysna

We verlaten het Tsitsikamma Woud en daarmee ook de Tuinroute via de spoorweg. Vroeg in de ochtend worden we afgezet in het centrum van Knysna, ook al zo'n soort Valkenburg. Van daaruit tuffen we met een oud stoomtreintje (twee houten wagons) naar het 80 km verder gelegen stadje George. Natuurlijk wordt deze lijn alleen door goed betalende toeristen gebruikt, maar de tocht is fraai, dat moet gezegd worden. Ze leidt ons over de lagunes via een lange spoorbrug, door dichte bossen, door tunnels en over ravijnen, langs stranden en door verstilde dorpjes.

PLETTENBERGBAAI

WEST-KAAP, ZUID-AFRIKA

Plettenberg - baai is een opvallende hoefijzervormige baai langs de zuidelijke Kaapkust die gevormd is door de Robberg, een lange zuid- en zuidoostwaarts afbuigende kaap. De Portugese zeevaarders waren zo onder de indruk van dit gebied dat ze het Bahia Formosa, 'mooic baai', noemden. Met zijn lange stranden, imposante schiereiland, lagunes en inheemse wouden doet het zijn naam nog steeds eer aan. Plettenberg heeft echter meer te bieden dan mooie uitzichten. Hier voegt het zeeleven van de Atlantische, Indische en Grote Oceaan zich samen en de baai is daarom bekend geworden om zijn diversiteit aan walvissen en dolfijnen — wellicht het hoogste aantal walvisachtigen ter wereld. De baai geldt sinds jaar en dag als kraamkamer van de zuidkaper en er zijn enorme scholen dolfijnen; de grootste wordt geschat op negenduizend dieren. Uit recent onderzoek blijkt nog meer: de Bryde's vinvis en dwergvinvis zijn vaste bewoners, maar de bultrug duikt in juni en juli op tijdens zijn reis naar het noorden en ook weer van november tot januari als hij uit Antarctica terugkeert. Ook orka's worden regelmatig gezien. Het is dus geen wonder dat dit gebied geliefd is bij toeristen die graag walvissen en dolfijnen zien.

Geboortegrond van Pieter Botha: het stadje George

We verkennen het stadje kort en verblijven wat langere tijd in het lokale museum, waar veel plaats is ingeruimd voor spullen van de voormalige staatspresident Pieter Botha, een apartheidsman van de harde hand, van de oude stempel dus. Er ligt nog een ietwat achteraf museum over de houtindustrie, waarvan George overigens het centrum is. De zwarte suppoost schrikt zich een ongeluk als wij zo plotseling voor hem opdoemen. Volgens het receptieboek heeft hij al in geen weken een bezoeker binnen gehad; wat een eenzaam baantje heeft die man. Opgetogen leidt hij ons rond, hij doet echt zijn best om het ons naar de zin te maken. Als we vroegtijdig de expositieruimte verlaten staat de teleurstelling op zijn gezicht te lezen.

Slide show van de Tuinroute

Garden Route, Wine and the Wild Coast

Over de Outeniqua-pas

Over de Outeniqua‑pas in de gelijknamige bergen komen we opnieuw in de Karoo terecht, hier de Kleine Karoo genaamd. We zijn op weg naar Oudtshoorn, waar we in de Feather Inn logeren; het hotel heeft zelfs een zwembad en tal van braaiplekken. Ons verblijf in dit struisvogelcentrum hebben we elders (zie: Karoo) al beschreven.

De Proosdij in Swellendam

Chauffeur Steve is in zijn element, we naderen zijn woonplaats Stellenbosch. Vanavond kan hij voor het eerst sinds een maand bij/met zijn vrouw slapen. Maar voor we in de universiteitsstad op 70 km van Kaapstad aankomen, stoppen we in een ander historisch stadje: Swellendam. Het is gesticht rond 1750 en ligt aan de voet van een dreigende berg. Het is de derde stad die de Nederlandse kolonisten in Zuid-Afrika bouwden en het werd al gauw het bestuurscentrum van de streek. Een aantal gebouwen daarvan is nog over; het is de voormalige Proosdij (kantoor van de regent/administrateur), die uit verschillende goed geconserveerde witte gebouwen bestaat.

Franse invloed in wijnland: Franschhoek, Montagu

De volgende stop geldt het wijndorp Montagu, zoals de naam al doet vermoeden een nederzetting van Franse Hugenoten uit de zeventiende eeuw die na de Bartholomeus - nacht de wijk konden nemen naar de verre Kaap. Daar namen ze hun oude stiel op, namelijk handel en vooral druiventeelt en wijnbouw. Ook in het naburige stadje Paarl wordt wereldberoemde wijn verbouwd. Voor alle duidelijkheid: de Hugenoten waren Franse protestanten die door de katholieken werden vervolgd. We kunnen het dorp verder niet bekijken, want er is een noodweer uitgebroken. Hier wordt dus alleen geschuild en niet rondgekeken.

Zuid-Afrika: Kaapse wijnen

In het hart van de Kaapse wijnstreek! Het wijngebied van Zuid-Afrika is de Westkaap en wie de Kaapwijnen intens wil proeven, zien en ruiken bezoekt de vier historische steden random Kaapstad. Universiteitsstad Stellenbosch met zijn oud-Hollandse huizen en beeldschone landgoederen is een van de mooiste plekken van het land. De wijnboeren rand Robertson zijn gespecialiseerd in muskaatdruiven en brandewijnen die zij ongestraft 'cognac' noemen! De panorama's van de wijngaarden tegen de hellingen van de 's winters besneeuwde bergen zijn prachtig in Worcester. En Paarl is het commerciële centrum van de Kaapse wijnen, met nog meer proefmogelijkheden dan in de buursteden.

Stellenbosch, Afrikaander universiteitsstad

Ook Stellenbosch ligt aan de voet van imponerende bergruggen. Het wordt eentonig, maar eens te meer worden we ondergebracht in een uiterst comfortabel appartement in een van de historische districten. Het kan niet op met de accommodatie tijdens deze reis. De stad heeft een grote populatie aan Afrikaans sprekende studenten, de weinige donkere types die je er ziet rondlopen zijn kleurlingen. Het aanbod aan kroegen en restaurants is naar puriteinse Zuid-Afrikaanse maatstaven hoog te noemen. Als we ’s avonds na het kroeglopen ons appartement willen bereiken moeten we drie poorten door die baden in het licht. Voor veiligheid hebben ze wel gezorgd hier, dat gebeurt niet voor niets.

Witgepleisterde Winkel van ome Sammie

De hele volgende dag besteden we aan een grondige verkenning van de stad. We zijn erg enthousiast over de rustige atmosfeer die er in het stadje met zijn schone straten met witgepleisterde huizen heerst. De groep is op wijnproefexcursie, iets waar wij weinig voor voelen. De meeste musea zijn dicht. Ver in de namiddag vertrekken we naar onze laatste standplaats, de oudste blanke nederzetting van het land en tevens mooiste stad: Kaapstad.