ZUID - AFRIKA 1996

Meer weten over Johannesburg? Ga naar CitySpotters Johannesburg

Overstappen in Parijs We vertrekken op zaterdag 6 juli 1996. We vliegen pas 's avonds, dus we kunnen nog een beetje uitslapen ook. Op Schiphol maken we kennis met de rest van de groep, in totaal 13 personen, waarvan 4 mannen.  De vrouwen zijn allen afkomstig uit het onderwijs, op de jonge studente Britt na; zij gaat als stagiaire van Baobab mee. We vliegen met Air France, voor het eerst, en moeten na een korte vlucht in Parijs op het nieuwe vliegveld Charles de Gaulle overstappen. Als we van hal D naar C wandelen, moeten we ergens vanwege een bommelding wachten; het blijkt loos alarm.

MEER INFO JOHANNESBURG  /  MEER INFO PRETORIA

Gourmetten met Air France De vlucht naar Johannesburg neemt tien uren in beslag. Er is een algemeen rookverbod van kracht, maar daar hebben de sluwe Fransen al iets op gevonden: ze hebben een rokershoek ingesteld, waar je aan een bar al keuvelend en drinkend een sigaretje kunt paffen.  We maken er enkele keren gebruik van en krijgen advies over Zuid-Afrika van twee bereisde Vlamingen. Het eten aan boord is prima, onder andere genieten we van een verrukkelijk Roquefortje. Ook de wijn mag er wezen volgens bierkenner Clim, dus dat gunstige oordeel mag gerust in twijfel worden getrokken.

Erik, een zoöloog als reisleider

In Johannesburg worden we opgevangen door reisbegeleider Erik, een academisch geschoolde zoöloog (met exotische dierkunde als specialisatie!) uit Groningen die zo'n vier jaar in het reisvak zit. We hebben een eigen busje van Japanse makelij en met een vaste chauffeur, Steven genaamd. Steven is van gemengd bloed, wat in dit land de politieke categorie "kleurling" heeft opgeleverd. Kleurlingen staan doorgaans aan de kant van de blanke liberalen en dragen zonder uitzondering puur Europese namen. Met zwarten identificeren zij zich niet graag. De meeste kleurlingen spreken dan ook vloeiend Zuid-Afrikaans.

Kreunende en steunende Joodse oudjes

De winter heeft Zuid-Afrika stevig in zijn greep. Men spreekt over de strengste winter sinds dertig jaar, de mensen klagen steen en been over het weer. Het is inderdaad guur en kil, zeker in Jo'burg dat op een hoogvlakte van 1500 meter hoogte is gelegen. Ons hotel Crest is anonieme hoogbouw en ligt vlak bij het centrum. Het is in gebruik als rusthuis voor Joodse senioren,die al kreunend en steunend met looprekken, rollators en krukken de gangen bevolken. De lift hier is een voorziening van eminent belang! Ze zijn wel erg aardig, die oudjes, en sommigen nog behoorlijk levenslustig. 'n Vieve tachtigjarige brengt op de piano meeslepende, jazzy melodieën  ten gehore.

Rondgang door township Soweto

Cranks, een plaatselijke gids, is zwart als de hel en kent  Soweto als zijn broekzak; begrijpelijk, hij woont er zelf. Dus zijn middenklassenhuis met burgerlijke inrichting wordt door onze groep als eerste bezocht. Zijn familie is klaarblijkelijk gewend dat er blanke vreemdelingen door de slaapkamer sjokken en onbeschaamd foto's maken van de zo huiselijk aandoende familiekiekjes op het dressoir.  Ernaast op hetzelfde erf liggen enkele authentieke armoehutten, zodat onze illusie in de derde wereld te vertoeven gelukkig weer wordt hersteld. We rijden langs een subwijkje met villa's en bungalows van de rijke zwarten, vaak zwarthandelaar, smokkelaar of van een ANC­lid die een lucratief overheidsbaantje in de wacht heeft weten te slepen. Overheersend echter in dit enorm grote woongebied zijn toch de eindeloze rijen shacks en krotten. Men beweert dat in deze poel van ellende ongeveer 2 miljoen zwarten op een kluitje zitten. Kleumend van de kou lopen we door enkele sloppen, er valt natte sneeuw en de grond is modderig en vies. De bewoners staan zich voor brandende pektonnen te warmen. Het is zondagmiddag en de 'shebeen', de lokale illegale kroeg, doet goeie zaken. De zwarten staren ons niet bepaald vriendelijk aan. Met een gevoel van onbehagen keren we terug naar het busje aan de rand van 't ‘plakkerskamp’. Clim en ik zijn niet zo getroffen door al die misère en uitzichtloosheid; per slot van rekening hebben we in India veel schrijnender toestanden gezien. Daar hadden we het toen wèl te kwaad mee. De meeste groepsleden zijn net als ons verstokte reizigers en lijken ons evenmin echt aangedaan.

Een brok in de keel

Als we willen vertrekken hoort Clim ergens gospelmuziek. Die is afkomstig uit een gemeenschapshuis waar een kerkelijke organisatie een bijeenkomst heeft. In de kale ruimte zitten vooral vrouwen en kinderen die genieten  van de koren die op het podium om beurten hun kunnen tonen. Dit is letterlijk gospelzang en ze zingen zo mooi en enthousiast dat Clim en ik er een brok in de keel van krijgen. De rillingen lopen ons langs de ruggengraat, zo diep grijpt het ons aan. We geven een fikse donatie. Jos moet helemaal naar voren lopen om die op het altaar te leggen. Onderweg voelt hij de priemende blikken van al die verbaasde zwarten in zijn rug steken.

Een bevlogen journalist

Tijd om ons weer eens te gaan baden in westerse weelde en wel in Sonny's Bar in de woonwijk Yeoville. Het bier blijkt er goedkoop, de muziek hard en het publiek voornamelijk jong, zwart en/of links, met hier en daar een witte kop ertussen. Die zijn van de Nederlandse journalisten die deze bar als hun stamkroeg beschouwen en hier elke dag tijdens het ‘happy hour’ nieuwtjes uitwisselen. We praten met Peter van den Akker, een gedreven journalist die schrijft voor Onze Wereld, Bijeen, Trouw, maar ook wel eens voor de Volkskrant. Hij is zeer geëngageerd en vindt dat de zwarten een redelijke kans moeten krijgen. Ietwat bedremmeld geeft hij desgevraagd toe dat hij al drie keer op straat is beroofd. Omdat de criminaliteit de pan uitrijst, gaat hij nog slechts onder begeleiding van welgezinde zwarten op interview in de zwarte woonwijken.

Richard Krajicek schrijft Wimbledon op zijn naam

Wij brengen de avond door in onze hotelkamer en kijken naar Wimbledon op de tv. Krajicek sleept de hoofdprijs in de wacht. We versieren bier bij de receptie en nemen beiden een heet bad. In de zitjes bij het restaurant tellen de Joodse gepensioneerden de zoveelste dag van hun ooit werkzame leven af. Om negen uur 's avonds is alles rustig en gaan ook wij onder zeil. We staan om kwart over vijf op, ontstellend vroeg voor ons doen. Er wordt een typisch Engels ontbijt geserveerd: cornflakes, muffins, sapjes, toast, marmelade en slappe koffie. Geen vlees of kaas, dat mag niet bij het ontbijt volgens de Joodse spijswetten! De zwarte obers hebben een hoog knipmesgehalte. Clim mokt, hij mist zijn traditionele ontbijteitje, liefst gebakken en geserveerd met knapperig bacon en vette worstjes. Buiten is het steenkoud. In een sneeuwbui vertrekken we naar Pretoria. Algauw is het ons duidelijk dat het busje geen verwarming heeft en zitten we te vernikkelen van de kou. Uiteraard hebben we wel warme kleding meegenomen, maar die is niet bestand tegen deze vriestemperaturen. Wollen winterwanten, gestoffeerde winterjassen, gevoerde petten en dikke shawls zouden nu meer op zijn plaats zijn geweest. We laten Johannesburg achter ons. De vorige dag hebben we een korte rondrit gehad door deze ongastvrije miljoenenmetropool. De stad heeft ons met zijn haveloze hoogbouw niets te bieden. Met zijn lanterfantende werkloze zwarten op de straathoeken, de vele zwervers en daklozen, de monotone sirenes van de druk jagende cops doet deze Goudstad ons maar al te zeer denken aan sommige Amerikaanse binnensteden.

Pretoria, een van de drie hoofdsteden

Veel te vroeg komen we in 's lands hoofdstad Pretoria aan. Hier zetelt de regering, maar in Kaapstad zit het parlement (hoofdstad nr. 2) en in Bloemfontein heeft het hoogste Juridische Orgaan zijn zetel (hoofdstad nr. 3). Johannesburg, de grootste, rijkste en machtigste stad van Zuid Afrika, heeft formeel dus geen echte overheidsstatus. De monumenten zijn nog gesloten. De Union - buildings, een soort parlement van de deelstaat, zijn nog in een dikke mist gehuld. Hier heeft Nelson Mandela zijn residentie. Hij is niet thuis, volgens een guard. Later lezen we dat hij op staatsiebezoek is in Engeland en Frankrijk, waar hij als een vorst met alle daarbij behorende égards wordt ontvangen. En dan te bedenken dat die landen vroeger het ANC als een ordinaire terroristische organisatie bestempelden. Het kan verkeren, vooral in de politiek. De Buildings zijn weliswaar imposant, maar ze voegen geen meerwaarde toe aan de architectuur-geschiedenis. We darren er ietwat verloren rond, samen met een buslading Japanse toeristen uit Osaka die ondanks de allesverhullende nevelen dozijnen plaatjes schieten.

Bolwerk van nationalisme en apartheid

Het Voortrekkersmonument ligt op een heuvel en is even imposant. Het is een bolwerk van nationalisme en blank superioriteitsgevoel. De roemruchte Groote Trek is er in mooie reliëfs vastgelegd. De historische strijd tegen de Zoeloes krijgt veel aandacht; de zwarten komen er hier bekaaid vanaf. Rondom het torenachtige monument staan 64 huifkarren (ossewa's) in de muur gebeiteld. Het nabij gelegen historische museum vinden we interessant met zijn wandtapijten en dagelijkse gebruiksvoorwerpen uit die tijd. Van de stad Pretoria zelf krijgen we slechts een oppervlakkige indruk, we stoppen eigenlijk nergens. Jammer, want het weer begint net te verbeteren als we er vertrekken.

JOHANNESBURG

Een belangrijk zakencentrum
Met hoog oprijzende wolkenkrabbers is Johannesburg het Manhattan van Zuid-Afrika.

LIGGING
Deze eerste stad van Zuid - Afrika dankt zijn bestaan aan de ontdekking van de goudaders van Witwatersrand, de rijkste ter wereld, die nog steeds een belangrijke bron van inkomsten vormen. De goudmijnen strekken zich van west naar oost over ongeveer 200 km uit in de regio PWV (Pretoria¬ Witwatersrand Vereeniging), tegenwoordig Gauteng geheten. Op 1743 m hoogte op de hellingen van het Witwatersrandgebergte, geniet Johannesburg een droog en gezond klimaat, dat de Europese immigratie sterk stimuleerde. Ten noorden van het zaken- en dienstencentrum ontwikkelden zich de riante villawijken van de blanken, terwijl de zwarte bevolking werd gehuisvest in getto's als Soweto of Alexandra. Het moderne zakenkwartier van Johannesburg kan wedijveren met de grootste wereldsteden en wordt gekenmerkt door eigentijdse wolkenkrabbers die de bebouwing van voor 1940 hoe langer hoe meer verdringen. In de bankgebouwen en hoofdkantoren van nationale ondernemingen klopt het economische hart van de Republiek Zuid-Afrika. Het Carlton Centre is nu een rommelige mengeling van handelskantoren en straatmarkten, waar traditionele Afrikaanse producten worden verkocht. Te midden van de glas- en betonconstructies overleven enkele gebouwen uit de vorige eeuw, die nu dienst doen als musea, zoals de Gold Reef City, gewijd aan de pioniers die de stad na de eerste goudvondsten stichtten.

CIJFERS
Bevolking: 1,6 miljoen inwoners (Soweto: 914.000 inwoners)
Stadsgewest: 4 miljoen inwoners
Hoogte: 1753 m

Stad der pioniers

Als een flonkerende diamant trok Johannesburg duizenden pioniers aan. Na de afschaffing van de apartheid kregen beleggers ook belangstelling voor de zwarte townships. George Harrison ontdekte in 1886 goud in de grond bij Johannesburg, waaraan de stad zijn bestaan heeft te dan¬ken. Uit alle hoeken van de wereld stroomden goudzoekers en avonturiers toe om hun deel van de buit te bemachtigen. Al in 1887 werd een Beurs opgericht te midden van barakken van hout en golfplaten en drie jaar later groeide de nederzetting uit tot de grootste stad van Zuid-Afrika. De stormachtige ontwikkeling hield gelijke tred met de goudwinning. De mijnen van Witwatersrand behoren nog steeds tot de belangrijkste ter wereld, maar inmiddels hebben ook andere industrieën zich in Johannesburg gevestigd en de stad is nu het economische zwaartepunt van het land. Tussen de omliggende zwarte woongebieden en de stad ontwikkelde zich ten tijde van de apartheid een dagelijks pendelverkeer van duizenden arbeiders. Deze townships groeiden uit tot ware satellietsteden, die na Cairo de grootste agglomeratie van Afrika vormen. De mijnondernemingen en andere grote maatschappijen zijn kort geleden begonnen met meet sociale woningbouw, waardoor moderne Afrikaanse woongebieden allengs de krottenwijken van weleer vervangen. Dit biedt nieuwe perspectieven voor investeerders en Soweto heeft nu zijn eigen zakencentrum ontwikkeld.

BRONNEN VAN INKOMSTEN
Exploitatie van goud, diamant en uranium. Industrie: ijzer- en staal, elektrotechniek, werktuigbouw, chemie, farmaceutica, voedingsmiddelen, textiel. Belangrijk financieel centrum.

KLIMAAT
Zacht hoogvlakteklimaat. Tegengestelde seizoenen (zuidelijk halfrond). Gemiddelde temperaturen: januari, 14-26° C; juli, 4-17° C. / Gemiddelde neerslag: 700 mm.

BEZIENSWAARDIGHEDEN
Gold Reef City, Carlton Centre, First National Bank, Africans Museum, dierentuin, botanische tuin. Militair historisch museum, Adler museum, Hillbrow, Soweto.

WETENSWAARDIGHEDEN
Grootste stad van Zuid-Afrika
Eerste industriële centrum van het Afrikaanse continent
Talen: Engels, Afrikaans en Afrikaanse streektalen
Munteenheid: rand
Godsdiensten: Christendom, Afrikaanse Kerken
Belangrijkste wijken: Johannesburg, Newtown, Doornfontein, Yeoville, Houghton Estate, Hillbrow, Berea, Parktown, Braamfontein, Randburg
Internationale luchthaven: Jan Smuts

---

PRETORIA

Een lusthof van jacaranda's

Dit oude Afrikaner bolwerk in Transvaal, is tegenwoordig een vreedzaam regeringscentrum met een aangenaam leefklimaat.

LIGGING
Op 54 km afstand van de zinderende metropool Johannesburg ligt het rustige Pretoria, zetel van het Zuid¬Afrikaanse bestuursapparaat. Pretoria was ook de hoofdstad van het vroegere PWV - gebied (Pretoria¬Witwatersrand-Vereeniging), dat nu Gauteng wordt genoemd (het land van goud). Pretoria wordt omzoomd door heuvelachtige massieven en in het milde klimaat gedijen de jacarandabomen, die de brede boulevards in het centrum tooien met hun blauwe bloesempracht. Pretoria werd in 1855 gesticht en het oude stadshart ligt in een vierkant rond Church Square, het oude marktplein en kruispunt van de twee hoofdstraten Church Street en Kruger Street. Daar vindt men de ministeries en ambassadegebouwen achter Victoriaanse of Renaissance gevels. Het indrukwekkende Union Buildings complex van de Engelse architect Baker domineert de stad en het massieve Voortrekkers Monument, aan de zuidwestelijke stadsingang, herinnert aan een veelbewogen verleden. Pretoria is niet alleen een bestuurszetel, maar ook een cultureel en intellectueel centrum, met het moderne State Theater, historische musea en een vermaarde universiteit.

CIJFERS
Bevolking: 1985: 443.000 inwoners, agglomeratie: 823.000 inw.
Hoogte: 1343 m
Afstand van Johannesburg: 54 km

WETENSWAARDIGHEDEN
Administratieve hoofdstad van Zuid-Afrika (wettige hoofdstad: Kaapstad)
Hoofdstad van de provincie Gauteng (voorheen PVN)
Talen: Afrikaans, Engels (officiële talen), Afrikaanse streektalen
Godsdiensten: meerderheid Christendom, Afrikaanse Kerken
Belangrijkste wijken: Central, Capital Park, Riverdale, Sunnyside, Riviera, Arcadia,
Internationale luchthaven: Jan Smuts, halverwege Pretoria en Johannesburg

Stad der Boeren

Pretoria is vernoemd naar de Afrikaner Boerenleider Andries Pretorius. In 1994 werd Nelson Mandela hier als eerste zwarte staatspresident ingehuldigd. In 1814 maakten de Engelsen zich meester van de Kaapkolonie, met als gevolg een massale uittocht van de Hollandse
kolonisten. Dit leidde tot de historische Groote Trek van de Boeren naar het noordoosten, onder leiding van Hendrik Potgieter. De Afrikaners koloniseerden in 1838 het hele gebied tussen de Vaal- en de Limpoporivier. Het was Andries Wessel Pretorius die de grondslagen
legde van de machtige Boerenstaat Transvaal en hij droeg de bouw van de hoofdstad Pretoria in 1855 op aan zijn zoon Martinus. Van een oorspronkelijke verzameling boerderijen ontwikkelde Pretoria zich al snel tot een levendige stad, die, na de ontdekking van de goudvelden en de diamantmijn van Cullinan, ook een grote economische betekenis kreeg. Na de Boerenoorlog maakten de Engelsen zich in juni 1900 meester van de stad. Na de oprichting van de Unie van Zuid Afrika in 1910 werd het landsbestuur gedecentraliseerd, waarbij Pretoria de zetel bleef van de uitvoerende macht. Het parlement werd later naar Kaapstad overgeheveld.

BEZIENSWAARDIGHEDEN
Het Voortrekkersmonument, Union Buildings, Krugermuseum, Melrose House, dierentuinen, Politiemuseum, Cullinan ten oosten van de stad. Het Voortrekkersmonument is nog steeds een heiligdom voor de blanke Afrikaners.

KLIMAAT
Zacht hoogvlakteklimaat. Tegengestelde seizoenen (zuidelijk halfrond). Gemiddelde temperaturen: januari, 14-26° C; juli, 4-17° C.
Jaarlijkse neerslag: 700 mm.

BRONNEN VAN INKOMSTEN
Belangrijke administratieve sector. IJzer- en staalindustrie, spoorweg- en automobielindustrie. Kernonderzoekcentrum.

 

Ga ook naar onze FOTOSITE !

Terug naar de Homepage  (Reissite van Jos en Clim)
Safari maken? Ga naar Jenman's African Safaris

Meer informatie? Zoek bij afrika.startpagina.be !

---