ANKARA, DE HOOFDSTAD

Routekaart Corum - Ankara

Voor het eerst regent het

De reis was erg interessant.  Ze voerde langs de rand van de hoogvlakte en je kreeg er een goed beeld van allerlei steen- en rotsformaties.  Terwijl de zuidelijke kant van de Anatolische Hoogvlakte erg eentonig is, doet de noordelijke kant juist erg afwisselend aan: zoutvlakten, opgedroogde rivierbeddingen, de onbegroeide aarde in tal van kleurschakeringen (element van variatie!) en onregelmatige, grillige vormen.  We deden verschillende kleine stadjes aan, allen zo rond de 25.000 inwoners tellende.  Alleen Corum, een iets grotere stad met een rijke historie en gunstig gelegen, had die dorpse sfeer niet.  Overigens was het in Corum dat ik voor de eerste keer in Turkije regen meemaakte!  In Nederland loopt iedereen met een chagrijnig gezicht rond als het regent, maar hier leek het alsof iedereen in de zevende hemel was.  Je zag ook overal bakken en reservoirs staan waarmee het hemelwater opgevangen werd. De niet geplaveide straten vormden natuurlijk één grote modderpoel.  Toen even later de zon weer onverbiddelijk aan het werk toog, kon je duidelijk het verdampingsproces zien, wat een interessant schouwspel is dat je in Nederland alleen 's zomers kunt meemaken.  

De voorsteden van Ankara

Via de Elma Dagi (de Appelberg) bereikten we de voorsteden van Ankara.  Het betrof echter gecekondu's, de sloppenwijken waarvan ik al gewag maakte bij het binnenrijden van Izmir. Die wijken liggen voornamelijk ten oosten van de Turkse hoofdstad. In politiek woelige tijden vonden in deze achterbuurten vaker confrontaties tussen links en rechts plaats, meestal bloedig eindigend.  Sommige van die buurtschappen stelden een autonoom links bestuur in en werden dus doelwit van raids van politie en rechtse commando's.

Koddige 'liftboy' van zestig jaar oud

Om half zeven stapte ik op de Otogar van Ankara uit.  De reis had precies 6 uur geduurd, waarin een afstand van 400 km overbrugd was.  Te voet ging ik op zoek naar een hotel.  Na 10 minuten had ik in de gaten dat ik in een woonwijk vertoefde.  Per taxi liet ik me toen naar het centrum brengen.  De chauffeur liet ik een hotel uitzoeken, meestal zit je dan wel snor.  De taxirit was goedkoop; de prijzen liggen hier vast. Zes verdiepingen telde het hotel, dus er was een lift beschikbaar. De liftboy was 60 jaar, zag er erg  koddig uit en kreeg daarom een dikke fooi.  Ik was goed geluimd omdat de reis voorspoedig verlopen was.  Bovendien had ik de beschikking over een douche met warm water!  Ik was de koning te rijk en stond me wel een half uur onder de harde stralen af te schrobben.  Ik had me 's morgens immers niet kunnen wassen.  Overigens was het op de Otogar van Ankara weer prijs met de opdringerige contacten van Turkse mannen. Vooral de gastarbeiders uit Duitsland blijven je hardnekkig aanspreken en gaan er prat op dat ze Duits kunnen spreken.  Volgens mij zitten zij in een erg gespleten situatie: enerzijds wel willen meedoen aan de westerse leefwijze, anderzijds niet kunnen of mogen.  Slechts met een echt traditionele Turk uit Wiesbaden heb ik enkele woorden gewisseld.  Hij was heel serviel en leek op mijn gezagsgetrouwe vader zaliger.  Ik had hem aan mijn borst kunnen sluiten en willen zeggen "We zijn hier in Turkije en niet in Duitsland!"  

Turk met Amsterdams accent

Om 8 uur ging ik uit eten.  Ik ging te werk volgens Turkse principes en koos dus een restaurant met veel volk uit.  Die keuze bleek terecht.  Ik had een berenhonger en bestelde een dubbel menu.  De kelner die me bediende trachtte me in het Duits te verduidelijken wat ik eigenlijk allemaal besteld had.  Hij sprak echter Duits met Nederlands accent ("vleesch" i.p.v. "Fleisch")., aldus kwam ik erachter dat hij 6 jaar in Den Haag als tolk gewerkt had.  Zijn Nederlands had een Amsterdams accent.  Hij moest vertrekken omdat zijn verblijfsvergunning niet meer verlengd werd.  Een typisch voorbeeld van vele Turkse werkloze intellectuelen: schnabbelen in de horeca.  Daar kun je nog enigszins je (talen-) kennis te gelde maken. Ik had die dag nog niets gegeten.  Mijn menu bestond uit yoghurtsoep (buitengewoon en verrassend lekker),  Adanakebab (pittig vlees), een halve haan met veel groene pepers, bieslook en tomaten, pide (speciaal gebakken brood), ayran en mineraalwater.  Dit alles voor zeven gulden.

Openbaar park

In een echt café dronk ik nog wat halve liters (2) Efes Pils voor ik naar het bekende "Genclik Park" liep.  Ik heb een dergelijk park in Istanbul al beschreven en ik moet er alleen aan toevoegen dat het hier drukker en gezelliger was, dat er een reuzenrad stond en er een enorme roeivijver aangelegd was.  Ook ditmaal bestond het publiek uit voornamelijk mensen uit de middenklasse en gegoede burgerij.  Er zou ook een illusionist en hypnotiseur aanwezig zijn in een van de tenten.  Het bleek echter misleidende reclame; er werden hoogstens enkele oude goochelnummers ten beste gegeven.  In het zaaltje moesten families en gezinnen links plaats nemen, vrijgezellen zoals ik rechts.  Daar werd strikt de hand aan gehouden!  Zou ik dan toch anders zijn dan getrouwde mensen? Om half een lag ik in mijn gespreide bedje, mijn hersenen pijnigend met de beantwoording van die laatste vraag.

---

Dag 24  /  Maandag, 2 augustus

Ulus, centrum van de hoofdstad

Om half tien stond ik op.  Tot elf uur stippelde ik mijn route voor die dag uit.  Ik had erg veel geld over, daarom probeerde ik bij een bank mijn Turkse lira's voor Duitse marken terug te wisselen. Dit bleek niet mogelijk, tenzij ik me wendde tot de Pamukbank waar ik de lira's verkregen had.  Ik besloot te wachten tot ik in Istanbul was. Ik begaf me in de richting van Ulus, het centrale plein van Ankara waar een knots van een standbeeld van Atatürk staat.  De sfeer die er heerste was vergelijkbaar met die centra van zo vele wereldsteden: Trafalgar Square, de Dam, de Ramblas.  Ernaast lag een modern winkelcentrum met galerijen en passages. Daar ontdekte ik twee dingen naar mijn gading: 

1. een boekhandel gespecialiseerd in schoolboeken; 

2. een restaurant waar westerse bakken koffie met melk verkrijgbaar waren.

Landkaarten voor school

In de boekhandel vond ik na enig misverstand met de verkoper twee landkaarten van Turkije (staatkundig en natuurkundig).  Die kon ik op school goed gebruiken.  Ik liet ze goed inpakken en sprak af dat ik ze om 5 uur 's middags zou afhalen.  Ze kostten wel fl 30.- per stuk, maar ik stelde me voor dat ik die wel op school zou kunnen declareren.  In het restaurant verving ik voor het eerst mijn ochtendthee voor ochtendkoffie.  Tevens at ik eindelijk weer eens westers en wel een kaastosti.  

 

Op weg naar de burcht (het fort, de vesting, de citadel) van Ankara zag ik allerlei kleine winkeltjes die gespecialiseerd waren in voor westerlingen vreemde waren: een pettenwinkel (alleen kolonels-, admiraals-, generaals- en officierspetten), een Koran-winkel (Korans in alle soorten en maten), een "rozenkrans"-winkel, een Atatürk-bustes-winkel, een ingewanden - slagerij en een schaapskoppen - slagerij. Toen ik voor een van zo'n winkeltjes stond, hoorde ik opeens rumoer verderop in de straat.  Er was duidelijk iets aan de hand, het leek op een opstootje.  Enkele mannen waren op de vuist gegaan, elkaar beschuldigend van onvoorzichtigheid of zo, want er stond een tweetal auto's in de kreukels op het kruispunt. De politie was echter snel ter plaatse.  De overvalwagens kwamen met gillende sirenes tot stilstand en braakten enige tientallen agenten met getrokken knuppels uit.  De samenscholing werd in een mum van tijd uit elkaar geslagen.  Om buiten. schot te blijven had ik me 100 meter verderop verdekt opgesteld.  Toen het kruispunt vakkundig en met bruut geweld schoongeveegd was, vertrokken de politiewagens met medeneming van enkele arrestanten. Langzamerhand normaliseerde de situatie zich; 5 minuten later zoefde het drukke verkeer weer voorbij alsof er niets gebeurd was.  

De versterkte hisar van Ankara

Via de oude markt, waar de landbouwproducten duurder waren dan elders in het land, bereikte ik na een inspannende klim de oude 'hisar'.  De vesting is nog bijna volledig ommuurd.  Interessant is de samenstelling van de stadsmuren.  De restanten van de bij elke nieuwe verovering verwoeste gebouwen werden verwerkt in de versterking van de muren.  Zo zie je er allerlei fragmenten uit verscheidene architectonische tijdperken.  Ik heb er foto's van gemaakt.  In de vesting zelf waren de wit bepleisterde huizen eeuwenoud en ze waren ook nog bewoond.  De achterbuurtkinderen gedroegen zich erg vrijpostig; ze bedelden om snoep, kauwgom en sigaretten.  Ze liepen hardnekkig honderden meters met je op en raakten je aan om de aandacht te trekken.  Ik gaf evenwel niets.  Als je gul bent, gaat dat als een lopend vuurtje door de sloppen en heb je voortdurend een meute straatjongens op je hielen.  De hisar was het hoogste punt van Ankara, van waaruit men een goed uitzicht over de stad had.  Er tegenover lag een heuvel waartegen de eerste gecekondu schots en scheef gebouwd lag.  Op de terugweg stootte ik in de slingerende steegjes herhaaldelijk op schapen, geiten, kippen en ander vee.  En dat middenin het centrum van een miljoenenstad! In een soort hangende tuin lag ik een uurtje in de zon te bakken.  Daarna ging ik op zoek naar het Etnografisch Museum, maar bij het zien van een hamam (Turks badhuis) besloot ik toch maar eerst een echt origineel Turks bad te nemen.

Hernieuwde poging

Waarschijnlijk vatte hij dit als een aanmoediging op, want plotseling dook hij weer geruisloos op en vleide hij zich op mijn rug, met zijn kleren aan overigens, maar zijn gulp stond open. Hij maakte stotende bewegingen met zijn onderlichaam en zijn sterke masseurshanden knepen in mijn nek.  Ik kon hem van me afwerpen en kleedde me vliegensvlug aan.  Nu gooide hij het roer om en trachtte hij met lieve woordjes en zachte strelingen zijn doel te bereiken.  Gelukkig kon ik mijn woede beteugelen en ging ik hem niet te lijf, want anders waren zijn vrienden (of moet ik zeggen vriendjes?) hem ongetwijfeld te hulp gesneld en had het er voor mij tegen die overmacht slecht uitgezien.  Ik was echter banger voor beroving van mijn geld en paspoort dan voor een pak ransel.  Enfin, uiteindelijk liep het zo'n vaart niet en kon ik ongehinderd vertrekken.  En weet je wat hij me tot mijn ongeloof nariep?  Dat ik vergeten had hem zijn "bakschies" (fooi ) te geven! Later vertelde iemand in  mijn hotel dat die betreffende hamam er gewild was bij westerse homo's; die lieten zich daar voor relatief weinig geld verwennen. Dus die lui in de hamam hebben waarschijnlijk gedacht dat ik een van die oude Duitse geile flikkers was!  

Seksuele moraal Turkse mannen

Verder commentaar over de seksuele moraal van de Turkse mannelijke bevolking laat ik achterwege.  Eén gedachte ter overweging: hoe denk je dat jonge, viriele mannen aan hun seksuele trekken moeten komen wanneer alle beschikbare geslachtsrijpe vrouwen thuis opgesloten zitten?  Welnu... Ietwat confuus drentelde ik wat in de straten rond, terwijl ik zijn hartstochtelijke zoentjes nog op mijn schouderblad voelde branden.  Het was tijd om mijn geografische wandkaarten op te halen.  Bij Ulus dronk ik enkele halve liters in een echt café.  In een lokanta bestelde ik yoghurt kebab, waarna ik een uurtje in het hotel op bed lag te soezen.  

Scène op de stationstoiletten

Tegen half acht nam ik een taxi naar het station om inlichtingen in te winnen over treinreizen. Voor de afwisseling, maar ook om dit vervoermiddel hier te leren kennen, had ik besloten per trein naar Istanbul te reizen. Verder kocht ik er de "Daily Turkish News".  In de hal kreeg ik een onverwachte aanval van diarree.  Op het toilet was papier noch handdoek aanwezig.  Ik weigerde dan ook te betalen aan een tweetal "pleeboys", die me daarop niet naar buiten wilde laten gaan.  Toen ik hen op hoge toon waarschuwde dat ik er de politie bij zou roepen, maakten zij met tegenzin de doorgang vrij.  Op een modern terras (waar alleen moderne Turken zaten) dronk ik koffie en spelde ik de Turkse kranten uit.  Ik kocht de laatste dagen regelmatig boulevardbladen. Die schrijven tenminste gemakkelijk Turks en publiceren veel foto's die de tekst ondersteunen. Met het kaartje voor woensdag naar Istanbul (L 500, Fl 8,- voor 450 km treinreis!) en een fles sjarap (wijn) kwam ik weer in het hotel aan.  Het was half tien.  De rest van de avond leerde ik weer Turks en maakte ik me bezorgd om een "waegesjieter" die zich op mijn rechterooglid begon te manifesteren en mijn gezichtsvermogen verminderde.  

---

Dag 25  /   Dinsdag, 3 augustus

Zuil van Justianus Om 10 uur zat ik al met de jongste Turkse kranten in mijn bezit in de westerse koffiebar bij het Ulus-plein.  Bij de koffie nam ik puddinggebakjes.  Overigens lagen er rondom dit Ulus enkele tientallen jaren geleden nog ongezonde moerassen. Bij de uitbouw van Ankara tot nieuwe hoofdstad van het moderne Turkije werden deze moerassen gedempt, dat gebeurde vanaf 1923.  In het stenen tijdperk was hier al een nederzetting.  De veroveraars en volkeren kwamen en gingen.  De stad werd door de Europese kruisvaarders Angora genaamd, door Alexander de Grote Ancyra, door de Romeinen Sebaste (hoofdstad van de provincie der Galaten aan wie de apostel Paulus een van zijn talrijke brieven schreef), de Arabieren tenslotte noemden de stad Eng-Uriye. Ik maakte een foto van de Zuil van Justianus, in 362 na Christus opgetrokken en 15 meter hoog.  Bovenop bevindt zich een ooievaarsnest.

Museum Anatolische Beschavingen Ook bezocht ik het Museum van Anatolische Beschavingen, in het kort Hittietenmuseum genaamd.  Het is gevestigd in een voormalige karavaanserail op de heuvel van de "hisar", de citadel.  Het was het mooiste en modernste museum dat ik in Turkije mocht bezoeken.  Hier kon je ook weer eens de toeristen uit West-Europa ontmoeten.  Ik sloot me bij een Frans groep aan om kosteloos tekst en uitleg van de gids te krijgen.  Gewone Turken zie je er niet veel.  Die hebben veel meer belangstelling voor de glorierijke periode uit de geschiedenis van  het Turks-Ottomaanse Rijk op het toppunt van haar bloei. Toen ik in het restaurant wat zat te drinken, kwamen er een Nederlands moeder en dochter naast me zitten.  Ik moest ongewild luistervink spelen en ervoer hoe de bezorgde moeder haar toch al ouder dan 30 zijnde dochter waarschuwde voor de gladde praatjes van de Turkse mannen.  Daar ik noch zin had om mijn identiteit te onthullen, noch langer behoefte voelde mensen stiekem te beluisteren ging ik ergens anders zitten.

Anit Kabir: Mausoleum van Atatürk

Een half uur later zat ik in een geheel andere omgeving, nu niet gepolijst en cultureel -  kunstzinnig, maar grof-smerig en stinkend.  Ik was door toeval verzeild geraakt in de Vleeshallen, een domein voor rovende katten en gezien de erbarmelijke hygiënische toestanden ongetwijfeld een nachtmerrie voor een doorsnee Nederlandse keurmeester. Per taxi ging ik vervolgens naar het Anit Kabir, een groots opgezet terrein met als middelpunt het Mausoleum van de heer…. Atatürk!  Het was een gigantisch complex in een groot en goed onderhouden park, maar ik vond het kil en zielloos aandoen.  De persoonsverheerlijking van die oude man bezorgde mij allengs de kriebels.  Er deed zich hier nog een veelzeggend incident voor.  Om een beter uitzicht over de stad te krijgen klom ik op de hoge sokkel van een vlaggenmast.  Dit werd als heiligschennis beschouwd, het publiek begon verontwaardigd te roepen en twee bewapende wachtposten sommeerden mij bruusk ogenblikkelijk af te dalen. Ik gehoorzaamde maar snel het bevel, maar kon toch niet nalaten hen erop te wijzen dat ik geen poep of modder onder mijn schoenen droeg en dus niets had kunnen bevuilen.  Maar daar ging het hen niet om, ik had te weinig respect getoond en de nagedachtenis van de grote Atatürk letterlijk met de voeten getreden.  Langs de 260 m lange erestraat verliet ik het immense ereplein, waar alle officiële parades en massabijeenkomsten plaats vinden.  De gebouwen hier herbergen verschillende musea van uiteenlopende aard.  Alles is wel keurig verzorgd, maar dat is meestal zo met visitekaartjes.  

 

Anitkabir (Ankara) Mausoleum van de eerste president van Turkije  Anitkabir is de laatste rustplaats van Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938), de stichter en eerste president van de Turkse Republiek. Het mausoleum, dat zich op een heuvel met uitzicht op de hoofdstad bevindt, biedt een gestrenge en onversierde aanblik, met uitzondering van een enorm mozaïekplein en het interieur dat geheel bedekt is met bladgoud. De bouwmaterialen werden uit alle delen van Turkije gehaald om de eenheid van het land te symboliseren.  Een trap leidt naar het mausoleum, langs een reeks allegorische standbeelden en twee vierkante kiosken - een ervan met een model van de tombe en foto’s van de bouw. Een avenue, geflankeerd door 24 stenen leeuwen in Hettitische Stijl, leidt naar het binnenplein met zuilenrijen. Het plein is 130 meter lang, 84 meter breed en biedt plaats aan 15.000 mensen. De vergulde inscripties op de muren zijn citaten uit Atatürks toespraak ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de republiek. Enorme bronzen deuren komen uit in een zaal met een immense cenotaaf van 40 ton, vervaardigd uit een stuk marmer. Atatürk ligt recht onder deze symbolische grafsteen. Zijn sarcofaag wijst naar Mekka.  Anitkabir is meer dan alleen een graf. Een vaste tentoonstelling van memorabilia over Atatürks leven, alsook een collectie privébezittingen, is ondergebracht in een museum aan de oostzijde van het plein, wat benadrukt hoeveel invloed de vader van het moderne Turkije nog altijd uitoefent op zijn land.  "Vrede in huis is vrede in het land. Vrede in het land is vrede in de wereld."  Mustafa Kemal Atatürk, Turks staatsman

 

Anit Kabir	Anatolia Monument

Vanwege renovatie gesloten

Te voet kwam ik door het park in een ander gedeelte van de stad aan.  Het was een woonwijk voor buitenlandse diplomaten, alles ademde hier een welvarende sfeer.  Hiernaar was ik evenwel niet op zoek, dus pakte ik opnieuw een taxi, nu naar het Etnografisch Museum.  Dit bleek spijtig genoeg vanwege renovatiewerkzaamheden gesloten te zijn.  Het was een alleraardigst gebouw.  Tot 1953 heeft het de sarcofaag van Atatürk binnen zijn muren gehad. Mijn maag begon te knorren en ik stapte een ogenschijnlijk middelmatig restaurant binnen.  Het bleek echter nogal duur.  Ik werd door drie bedienden geserveerd en voor het eerst werd het eten voor mij op het bord geschept. Eenmaal teruggekeerd in het hotel trachtte ik vergeefs een uiltje te knappen en  daarom las ik maar het Engelse blad "Daily Mail" van A tot Z uit. 

Enige dagen vasten

's Avonds wandelde ik op mijn gemak rond het Ulusplein.  Ik dronk veel thee om mijn steeds erger wordende diarree proberen tegen te gaan.  Ik besloot enige dagen niet te eten; een beetje vasten zou mij niet deren.  Bovendien hoopte ik op die manier van die lastige maag- en darmstoornissen af te komen.  Overigens was de oorzaak niet het Turkse water of voedsel; in Nederland heb ik ook periodieke diarreeaanvallen.  Op vakantie worden die onregelmatiger, maar openbaren zij zich in verhevigde mate.  Ook de 'waegesjieter' baarde me zorgen, hij leek groter te worden. Ik zat in de tocht op een terrasje waar ik mijn zoveelste glas thee dronk.  Die tocht werd me noodlottig, evenals mijn onvoorzichtigheid die nacht.  Ik was naakt op bed gelegen met open ramen in slaap gedommeld.  Op de hoogvlakte wordt het 's nachts bitter koud, zodat ik rond 4 uur bibberend van kou en totaal afgekoeld wakker werd.  De ziekte had me toen definitief in zijn greep en wel heel stevig zoals nog zou blijken.

---

Routekaart Ankara - Istanbul

 Dag 26   /  Woensdag, 4 augustus

Met de trein naar Istanbul

Toen ik om 4 uur onderkoeld wakker werd. ging ik naar beneden. De nachtportier vertelde me dat het buiten niet meer dan 10° C was. Om elf uur, de tijd waarop ik waarschijnlijk ingeslapen was, was het nog broeierig warm geweest.  Ik denk dat de  temperatuur zo'n 20° C gedaald was in luttele uren tijd.  Ik vroeg de portier me om zeven uur te wekken, maar dat bleek niet nodig: ik kwam niet meer tot slapen.  Om 6 uur kreeg ik bijna geen lucht meer.  Kokhalzend snelde ik naar het toilet waar ik moeizaam overgaf. Voor ik vertrok nam ik nog een uitgebreide warme douche.  Per taxi begaf ik me naar het station, waar ik om kwart over zeven aankwam.  Ik bestelde enkele glazen thee en kocht de gemakkelijkste Turkse "gazeteler" (kranten dus).  Stipt om 8 uur vertrok de trein.  Ik had het advies van mijn Turkse leerlingen opgevolgd en reisde eerste klas.  Ik moet zeggen dat het best luxueus was.  Vooral de stoelen, fauteuils is een betere benaming, waren erg comfortabel.  De voetsteun bijvoorbeeld kon je in 6 standen verstellen.