Na het diner zwerf ik nog wat rond in de buurt van ons hotel, waardoor ik een aantal van die geïllumineerde bezienswaardigheden met eigen ogen kan aanschouwen. Wat ik dan ook zie zijn de vele donkere Afrikanen en Tamils die doelloos door de stad dwalen. Sicilië heeft ook zijn portie van het asielzoekerprobleem op zijn bord gekregen. Met name de illegale Noord ‑ Afrikanen vormen hier een ernstig probleem.

We worden ondergebracht in de Gran Albergo Sole, een stijlvol driesterrenhotel uit de jaren twintig dat precies in het midden van het historische centrum is gelegen. Omdat de bus niet lang buiten mag parkeren, wordt er spontaan een rij, een ketting als het ware, gevormd om de koffers zo snel mogelijk in de lounge te brengen. We zullen twee nachten verblijven in dit hotel. Hoewel de aankleding van de eetzaal perfect is (gesteven linnen servetten, zwaar tafelzilver, vergulde kandelaars, sprankelende aperitiefjes opgediend door obers in livrei en witte handschoenen) maakt de kwaliteit van het eten die grandeur niet waar. Ik zit aan tafel met een rechter uit Maastricht die nu geniet van zijn pensioen. Zijn zoon is net als ik leraar Nederlands en vergezelt hem. Op mijn grote kamer is het kil. Er staat weliswaar een smeedijzeren radiator, maar die geeft weinig warmte af. Een gloeiend hete douche verricht echter wonderen. Daarna kruip ik gewoon onder de wol.

We blijven een hele dag in Palermo. `s Morgens gaan we met een busexcursie allerlei cultureel interessante monumenten bekijken; de middag hebben we vrij. We beginnen met een wandeling naar de nabijgelegen Kathedraal onder leiding van een lokale gis, Anna geheten. De kathedraal is een enorm gebouw, gebouwd als een vesting en stammend uit de Normandische tijd (12^e eeuw). De kerk is opgetrokken op de fundamenten van een moskee, die op haar beurt weer was gebouwd op die van een Byzantijnse kerk. Zo ging dat in die tijd. Ze is binnen een jaar tijd gebouwd, een ongelofelijke prestatie, zelfs gemeten naar onze eigen maatstaven. De architectuur ervan is niet bijzonder evenwichtig, maar de mengelmoes van al die stijlen doet mij juist verfrissend aan. Ik vind het een indrukwekkend bouwwerk. In de kerk zelf zijn de belangrijkste bezienswaardigheden de sarcofagen van vroegere koningen van Sicilië, zoals Frederik von Hohenstauffen (ja, zelfs Duitse dynastieën hebben hier geregeerd!), Roger de Tweede (een Normandiër) en nog een klein dozijn meer.

Ons volgende doel is het Normandische Paleis, het Palazzo dei Normanni. Het maakt niet veel indruk op mij, althans van buiten. Het is meer een recht‑toe‑recht‑aan vestingwerk. Het is ook lang niet altijd gebruikt als residentie van de overheersers. In de negentiende eeuw is het hele complex gebruikt als opslagplaats van een wijnboer. Vanaf 1921 werd het gerestaureerd en huisde er het Siciliaanse Parlement. Het pronkstuk van het Paleis is de Capella Palatina, de hofkapel van de koningen. Het is een perfecte synthese tussen Byzantijnse, Latijnse en Islamitische bouwkunst. Eigenlijk is het een kleine, drieschepige basiliek met een schitterend Arabisch stalactietenplafond. De wanden zijn van boven tot onder opgesierd met Byzantijnse mozaïeken die tot de fraaiste in hun soort behoren. Het mooiste mozaïek is dat van Christus Pantocrator dat in de apsis is aangebracht. Als je het aankijkt schijnen de ogen van de Heer je te achtervolgen.

Normandische Paleis (Palermo)

Paleis in Arabisch - Normandisch - Byzantijnse stijl

Met dit paleiscomplex werd in de 9e eeuw begonnen door de islamitische emir van Palermo, maar met de komst naar de stad van koning Rogier I, in 1072, kwam het in Normandische handen, wat het 122 jaar bleef. Onder Rogier II werd het paleis uitgebreid en verfraaid door de bouw van de Cappella Palatina in 1132. Dit prachtige bouwwerk, de huiskapel van de Normandische dynastie op Sicilië, is het beste en misschien enig overgebleven exemplaar van de Arabisch - Normandisch - Byzantijnse stijl die in de 12e eeuw op Sicilië bloeide. Het paleis werd in de renaissance en de barok sterk verbouwd en veranderd, maar enkele van Rogiers vertrekken zijn bewaard gebleven, waaronder zijn slaapkamer (de Sala di Ruggero) en de juwelen toren.

“De mooiste koepel ter wereld, het verrassendste religieuze juweel dat mensen ooit hebben bedacht."
Guy de Maupassant, schrijver

De kapel in het paleis, magnifiek in zijn details en in de decoraties, werd in 1140 gewijd aan Sint Petrus. Schitterende mozaïeken bedekken de muren en de vloer. De oudste — op het plafond, de zuilen en de koepel — dateren van kort na 1140. De rest van het mozaïekwerk stamt uit 1160 tot 1170. Dit is iets grover en heeft Latijnse in plaats van Griekse inscripties.

Rogiers kapel maakt drie culturen tot een harmonisch geheel met zijn Normandische bouwstijl, Arabische bogen en schrift en Byzantijnse koepel en mozaïeken. Een perfect voorbeeld van de culturele integratie zijn de traditionele islamitische achtpuntige sterren op het plafond van de kapel, samengevoegd tot de vorm van een christelijk kruis.

De stad Palermo

De stad (700.000 inwoners) ligt op de plaats waar de vruchtbare Conca d'Oro‑vallei grenst aan de Golf van Palermo. Ze wordt ingeklemd door twee bergen: de Monte Pellegrino in het noorden en de Monte Grifone in het zuiden. Sinds het jaar 831, toen het een van de bloeiendste steden van de islamitische wereld was, is Palermo de hoofdstad van Sicilië. Twee eeuwen later regeerde Frederik II van Hohenstauffen vanuit zijn Palermitaanse paleis het hele Heilige Roomse Rijk. Al zijn deze roemrijke tijden definitief voorbij, Palermo is nog steeds een intrigerende stad en heeft alles in zich om dat te blijven. Het is een stad van contrasten: naast fascinerende monumenten uit de periode van de Normandiërs en de barok liggen afbraakpanden; naast een modern Palermo met brede en elegante boulevards ligt de verwaarloosde en chaotische oude stad met haar middeleeuwse structuur; grootschalige handel in de haven vindt plaats op een steenworp afstand van op oosterse bazaars lijkende straatmarkten. Maar niet alleen de contrasten maken Palermo interessant.

De stad heeft een gevarieerd aanbod van musea, theaters en festivals, een uitstekende keuken en, zoals gezegd, fascinerende monumenten die in vele opzichten uniek zijn in Europa. Palermo heeft echter ook negatieve kanten. De binnenstad is op veel plaatsen ernstig verpauperd, het verkeer, dat in de nauwe straten soms urenlang vaststaat, is ergerlijk en de kleine criminaliteit zorgelijk. Palermo is ook onlosmakelijk verbonden met de maffia. Als hoofdstad van de ‘Cosa Nostra' is zij in de afgelopen decennia het toneel geweest van moord, geweld en geruchtmakende processen. Toch zal de bezoeker van de stad hier, afgezien van de zware bewaking bij het Paleis van Justitie, weinig van merken.

Je kunt nu veel beter genieten van al hetgeen je om je heen ziet en hoort. In de buurt van het Piazza Politeama (waar veel indrukwekkende gebouwen staan) eet ik pasta en een broodje, waarna ik me naar de havenwijk La Kala spoed. Ook daar is het erg rustig. Wel een uur lang zit ik in een parkje vol gebruikte drugsspuiten te genieten van het uitzicht over de baai.

Via een geïmproviseerde route door de tuinen van de Villa Giulia en de Orto (=Tuin) Botanico bereik ik het stijlvolle stations gebouw uit 1890. Daar laat ik in een cafetaria mijn reisboek over Sicilië op een tafeltje liggen. Pas na een kwartier dwalen door een onguur gedeelte van de stad kom ik daar achter. In ijltempo haast ik me terug, maar het boek is inmiddels verdwenen. Wie leest er nou Nederlands hier in dit eentalige Italië, vraag ik me af. Ook realiseer ik me dat ik onderweg mijn sjaal ergens heb verloren of vergeten. ‘s Morgens had ik die vanwege de kilte meegenomen, maar naarmate het die dag warmer werd had ik die uiteraard niet meer nodig. En dan vergeet je zo iets, dat ligt voor de hand. Enigszins balend van mijn blunders blijf ik 's avonds in het hotel.

De provincie Palermo

Een aanzienlijk deel van de bezoekers van Sicilië begint de reis in Palermo, de Siciliaanse hoofdstad die reacties oproept welke variëren van 'fascinerend' tot een 'modern Sodom', waar op iedere hoek van de straat een maffioso zou staan. Het eerste ligt gelukkig dichter bij de werkelijkheid. Palermo is weliswaar de hoofdstad van de Siciliaanse maffia, maar de boeven vallen niet op of houden zich schuil en de bezoeker heeft weinig te vrezen. Palermo, met haar unieke monumenten uit de zogenaamde Normandisch ‑ Arabische bloeiperiode (12^de eeuw) en vele gezichten, is een fascinerende stad, al heeft zij zonder twijfel ook haar negatieve kanten.

In de provincie ligt onder meer Monreale, waar het indrukwekkendste monument uit de periode van de Normandiërs staat: een dom met weergaloze Byzantijnse mozaïeken. Vervolgens Bagheria, La citti delle ville (de stad van de villa's), waar de Siciliaanse adel in de 18de eeuw haar droompaleizen liet neerzetten. De meest klinkende naam is wellicht Corleone; de wieg van vele beroemde maffiosi; het is echter een teleurstellend plaatsje. In het oosten van de langgerekte provincie aan de Tyrrheense Zee ligt Cefalu, een toeristisch, maar bijzonder fraai stadje dat net als Monreale een dom met Byzantijnse mozaïeken rijk is. In het achterland rijzen de bergen van de Madonië op, een onderdeel van de Siciliaanse Apennijnen en een fraai natuurgebied.

3. BROEDPLAATS VAN DE MAFFIA?

Normandische Paleis (Palermo)

De stad Palermo

De provincie Palermo

FOTO'S PALERMO