HET ETNA ‑ MASSIEF

Een groot deel van het Oost ‑ Siciliaanse landschap wordt beheerst door het Etna ‑ massief, de majestueuze vulkaan met zijn markante rookpluim die tot in het Madonie ‑ gebergte en zelfs vanaf de Eolische eilanden is te zien. De naam Etna komt uit het Sanskriet (een Oud ‑ Indiase taal) en betekent 'de brandende'. Met een hoogte van 3340 meter en een oppervlakte van 1260 km2 is de Etna de grootste actieve vulkaan van Europa en een van de grootste ter wereld. In de Griekse mythologie werd de Etna geïdentificeerd als de smederij van Hephaistos (Vulcanus),  een zoon van Zeus en Hera en de god van het vuur. In het diepst van de krater maakte hij  wapens voor de bewoners van de Olympus; aardbevingen waren het gevolg van zijn bewegingen en uitbarstingen waren zijn zuchten. Maar ook andere verhalen hebben de vuurberg als decor: Odysseus werd op de hellingen van de berg achterna gezeten door de cycloop Polyphemos die hem bekogelde met enorme lavablokken; de wijsgeer Empedokies uit Agrigento zou zich in de krater hebben gestort en de Romeinse keizer Hadrianus beschrijft in zijn dagboek de mooiste zonsondergang van zijn leven te hebben gezien vanaf de top van de vulkaan. 

De erupties van de Etna zijn waarschijnlijk zo'n twee miljoen jaar geleden begonnen en in deze periode heeft de vulkaan zijn indrukwekkende omvang bereikt. Op de top liggen vier kraters, waaruit een continue wolk van waterdamp en gassen ontsnapt. De "Cratere Centrale" is de oudste krater, heeft een diameter van ca. 300 meter en een diepte van meer dan 1000 meter. De "Bocca Subterminale di Nord‑Est" is ontstaan bij een grote uitbarsting in 1911 en de "Bocca Nuova" pas in 1968; de kleinste krater is de "Cratere di Sud‑Est". Door af­takkingen in de centrale kraterpijp zijn er in het verleden niet alleen uitbarstingen ge­weest op de top maar ook op andere plaat­sen. De grootste eruptie in de geschiedenis van de Etna bijvoorbeeld, in 1669, vond plaats bij de Monti Rossi, een nog geen meter hoge berg ten noordwesten van het dorp Nicolosi. Deze grootste uitbarsting duurde 122 dagen. Vulkanologen hebben berekend dat er toen 977 miljoen m' lava, as en stof de lucht zijn ingeblazen. De lavastroom, die pas een paar honderd meter voor de kust tot stilstand kwam, vernietigde vrijwel alle dorpen op de zuidhelling en een deel van de stad Catania.

In de 18de eeuw vonden er zestien, en in de 19de eeuw negentien grote uitbarstingen plaats. Vanaf 1971 is de Etna vijfmaal uitgebarsten, waarbij er steeds tussen de 30 en 75 miljoen m3 lava uitstroomde. In 1971 en 1985 werden de kabelbaan en de infrastructuur op Etna Sud verwoest.  In 1989 ontsnapte het dorp Milo ternauwernood aan de vernietiging, en bij de laatste uitbarsting, in 1991/1992, stopte de gloeiende massa vlak voor het dorpje Zafferana Etnea, wat grotendeels te danken was aan het Italiaanse en Amerikaanse leger, die het dorp afschermden met enorme blokken beton.

Ondanks de dreiging van de vulkaan liggen aan de rand van het Etna‑massief veel dorpen en stadjes. De reden daarvoor is dat op de zeer vruchtbare bodem druiven, noten en diverse subtropische gewassen uitstekend gedijen. De Circumetnea, een 105 kilometer lange smalspoor­lijn die rondom het massief loet, passeert vrijwel alle plaatsen en biedt steeds een fraai zicht op de vulkaan. Het Etna‑massief zelf is in 1987 verklaard tot nationaal park, het "Parco dei Etna", dat door een netwerk van paden en berghutten goed ontsloten is voor de actieve toerist. Er zijn twee uitgangspunten: Rifugio Sapienza aan de zuidzijde van de vulkaan (Etna‑Sud), waar ook de kabelbaan naar de top start, en het veel rustiger Piano Provenzana aan de noordzijde (Etna‑Nord).