GESCHIEDENIS

Blik op de Steenen Brug vanaf de Christoffel - kathedraal

 CHRISTOFFEL — BOEGBEELD VAN ROERMOND

Christoffel is de patroon van Roermond. Al eeuwen torent zijn beeld niet boven het stadsbeeld. Vanaf het hoogste punt van de Roermondse kathedraal, de enige die aan hem is gewijd, kijkt hij over de stad, de wegen en het water. Christoffel is bovendien de beschermheilige van reizigers en De pelgrims. Hier neemt hij ons mee op een reis door de tijd. We maken in vogelvlucht kennis met de geschiedenis van Roermond. Leidraad hierbij is de invloed van de staatkundige en economische situatie op de ontwikkeling van de stad Roermond.

 DAGERAAD

 In het gebied waar de rivier de Maas en de rivier de Roer samenvloeien is een hoge oever met een heuvel. Het is een ideale plaats voor bewoning, oversteek en controle. De vroegste sporen van bewoning rond het huidige Roermond zijn van circa 3.000 jaar geleden.

Hoe het landschap van Roermond er in de oudheid uitziet weten we met precies. Wel is zeker dat de Roer ook dan al stroomt langs het laagplateau, waarop de stad nu is gevestigd. De Maas ligt meer westelijk dan de huidige bedding. De uiterste noordwesthoek van dit laagplateau, waar nu Buitenop ligt, vormt een heuvel, die vooruitspringt in het Maasdal. Deze heuvel is bijzonder aantrekkelijk om te bewonen. De verhoging en de rivier zijn natuurlijke barrières en bieden bescherming. Vanaf de heuvel kan men (handels)wegen over land en water in de gaten houden.

De eerste sporen van bewoning stammen uit de IJzertijd, ca. 1.000 voor Christus. Vanaf die tijd is de plaats permanent bewoond. Na de landbouwers niet de IJzertijd bewonen de Romeinen (ca. 50 voor Christus - 400 na Christus), de Franken (ca. 400 ­ 750) en vervolgens de Karolingen (ca. 750 - 9i8) deze streek. Urnen uit de IJzertijd, Romeinse gebruiksvoorwerpen en Karolingische zwaarden zijn hier gevonden en herinneren aan deze vroegere bewoners.

ONTSTAAN EN GROEI

Ruregemunde - vesting aan de Roer. De graven van Gelre hebben er in de 12e eeuw een fort. Er is een marktplaats en er zijn smalle straatjes naar de Roer. In de eerste helft van de 13e eeuw wordt de vestiging uitgebreid en ommuurd. Gerard van Gelre en Margaretha van Brabant stichten een klooster, de Munsterabdij.

De hoogte aan de Roer blijkt ideaal om te bewonen. 'Ruregemunde' betekent 'vesting aan de Roer'. De Balderik - oorkonde maakt er in 943 melding van. Uit een geschrift uit ca. 1180 uit Siegburg blijkt dat er een 'castrum' (versterking) is gevestigd op die heuvel. We kunnen het als een havenplaats beschouwen. De handelswegen uit het noordoosten, de huidige Swalmerstraat, en uit het zuidoosten, de huidige Varkensmarkt - Steenweg komen bijeen, op de huidige Markt. Deze omstandigheden in combinatie met de aanwezigheid van het castrum zorgen ervoor dat de bebouwing zich uitbreidt. Tussen de Roer en de Markt ontwikkelt zich de eerste woonbuurt. In het huidige Roermond zijn dat de smalle straatjes, die alle naar de Roer lopen, met name de St. Nicolaasstraat, de Koolstraat en de Brugstraat. De Kraanpoort is dan de enige toegang tot Buitenop vanaf de Markt. Het castrum staat in dienst van de graven van Gelre. Door hun bescherming groeit de kern en rond 1200 ligt de grens van de bebouwing bij de huidige Roerkade, Roersingel, Molenstraat, Paredisstraat, Munsterplein -noordzijde, Pollartstraat, Lindanusstraat, Wernerstraat en Pastoorswal.

Keizer Otto verwoest met een strafexpeditie tegen de graven van Gelre in 1214 de vesting en de woningen. De plaats wordt in een regelmatig vierkant herbouwd en ommuurd. Als onderdeel van de herbouw stichten graaf Gerard van Gelre en zijn echtgenote Margaretha van Brabant in 1218 een klooster. Van deze imposante abdij rest nu alleen de Munsterkerk. Dit klooster draagt belangrijk bij aan de ontwikkeling van de stad door de lakenproductie. Juist deze lakenproductie brengt de jonge stad tot bloei. 

VOORSPOED EN HANDEL

Tot 1390 groeit de vestiging uit tot een ommuurde stad van formaat. Er volgt bijna anderhalve eeuw voorspoed. Roermond is hoofdstad van het Overkwartier Gelre. De stad heeft een stadszegel, een rechtbank en het recht om munten te slaan. De bevolking groeit tot 6.000 personen.

Tot circa 1390 breidt de middeleeuwse stad zich uit tot een ommuurde stad van formaat. De omtrek van deze middeleeuwse stadsmuur valt ongeveer samen met de huidige singelringen. De bevolking groeit tot het jaar 1600 uit tot circa 6.000 personen. Roermond heeft een stadszegel, beheert zelf haar schatkist en heeft het recht munten te slaan, ze heeft zelfbestuur en rechtspraak.

De productie van laken, een wollen stof die vaak een leven lang meeging, is tot de grote stadsbrand van 1554 de voornaamste productie.

Schaapskuddes, rondom de stad leveren de wol. De mechanisatie van het productieproces in de volmolens aan de Roer is onmisbaar in de internationals concurrentie. Een keurmerk van de stad is een waarborg voor de kwaliteit. Daarnaast is de productie van bier en leer belangrijk. De graanoverschotten uit Gulick ten zuidoosten van Roermond zorgen voor de grondstof van veel bierbrouwerijen. De handel is omvangrijk, vooral in wijn. Alleen voor eigen gebruik is er in 1579 al 19 liter per hoofd van de bevolking. Daarnaast is er handel en transport in hout, leer en zout. Rond 1600, wanneer de stad al neergaat in welvaart, zijn er 33 zelfstandige schippers verenigd in het Nicolaasgilde. Kostbaar zilver weerspiegelt de welvaart van de stad. Om die te beschermen krijgen ongewenste personen geen toegang tot de stad.

WISSELING VAN DE MACHT

De ommuurde stad ligt op een omstreden grensvlak waar de macht vaak wisselt. Roermond is hoofdstad van het Overkwartier Gelre sinds 1350, maar gaat vanaf 1543 deel uitmaken van verschillende bestuurlijke gebieden: Spaans, Oostenrijks, Staats, Frans republikeins, Belgisch. Vanaf 1867 behoort Roermond onvoorwaardelijk tot het Koninkrijk der Nederlanden.

Roermond is sinds 1350 hoofdstad van het Overkwartier Gelre. De andere hoofdsteden van Gelre zijn Zutphen, Arnhem en Nijmegen. De ommuurde stad ligt echter op een omstreden grensvlak waar de macht vaak wisselt. Tot 1543 blijft de stad Gelders. Daarna volgen de Spaanse Habsburgers. Maar het wordt een tijd vol oorlog en plundering. Roermond ligt op lijn waar Spaanse Habsburgers en Nederlandse Nassau ’s elkaar de macht betwisten. In 1702 eindigt de Spaanse heerschappij met een bezetting door troepen van de Noordelijke Nederlanden tot 1716. Dan volgen de Oostenrijkse Habsburgers. Een van hun heersers is keizerin Maria Theresia. De Stenen Brug over de Roer en de fraaie Carolus - kapel herinneren aan haar bewind. Het Oostenrijks bestuur besluit in 1781 tot het afgraven van de in onbruik geraakte en verouderde stadswallen. De meeste muren en poorten blijven staan. De revolutionaire republikeinse Fransen bezetten de stad in 1794 en maken Roermond onderdeel van de Republique Française. In het Franse Departement veranderen bestuur, wet en handel. In 1815 wordt Roermond onderdeel van het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden. In de twist tussen de zuidelijke en de noordelijke Nederlanden die in 1830 uitbreekt, kiest Roermond partij voor het Belgische deel. Tot 1839 is Roermond Belgisch. Daarna volgt tot 1867 een schemerperiode waarbij de Nederlandse wet geldt, maar Roermond onderdeel is van de Duitse Bond. Vanaf 1867 is Roermond onvoorwaardelijk onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden.

KLOOSTERS EN KATHOLIEKEN

Na de stichting van de Munster­abdij in 1224 vestigen zich veel kloosters in de stad. Ze brengen werk, onderwijs en armenzorg. In 1559, aan het begin van de 80   ­ jarige oorlog, wordt Roermond bisschopsstad. De keerzijde ervan is de verdrukking van andersdenkenden. De maatschappelijke invloed van de katholieke kerk is tot in de 20e eeuw goed merkbaar.

Kruisheren, Minderbroeders, Kartuizers en Cisterciënzers vestigen zich in de stad en ook vrouwelijke order in kloosters met mooie namen als Mariawee, Godsweerd, Godsboomgaard, Mariagaard. Ze houden zich bezig met zielzorg, armenzorg, ziekenverpleging maar ook met arbeid. Zo zijn de mannelijke Begijnen wevers en bezit de Munsterabdij watermolens aan de Roer voor de productie van laken. Kloostervrouwen vervaardigen de omhulsels voor de resten van heiligen, de relikwieën.

De godsdienststrijd van de Reformatie en Contrareformatie is in Roermond een heftig gevecht. In 1551 komt een Wederdoper op de brandstapel. In 1572 veroveren de troepen van Oranje de stad en vermoorden kloosterlingen. Rond 1614 gaan 64 'heksen' op de brandstapel.

Roermond wordt in 1559, aan het begin van de 80-jarige oorlog, een Bisdom. De stad houdt de bisschopszetel vast met een korte onderbreking in de Franse tijd. Vooral na de reorganisatie van de bisdommen in 1853, het herstel van de kerkelijke hiërarchie, bloeit het kloosterleven, de bouw van kerken, het onderwijs en de zorg voor zieken. Bovendien is Roermond met de Kapel in 't Zand dan een grote bedevaartplaats. Het katholicisme is tot midden 20e eeuw zichtbaar in uitbundige processies en kerkelijke feesten. Voor andersdenkenden is er maar weinig plaats. De protestante gemeente leidt tot de Franse tijd een onderdrukt bestaan. In 1820 krijgen ze van de staat de Minderbroederskerk.

EEN NIEUWE ORDE, DE FRANSE TIJD

Van 1794 tot 1813 is Roermond deel van de Republique Française. Onder het motto 'Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap' zorgen de Fransen voor een geheel nieuwe orde. Met harde militaire hand nemen ze de adellijke en kerkelijke bezittingen in beslag. Ze heffen de gilden op en voeren nieuwe belastingen en een nieuwe burgerlijke wetgeving en administratie van bezittingen en personen in.

De revolutionaire troepen van de jonge Republique Française marcheren Roermond binnen in 1794. Om de omwenteling te benadrukken start het nieuwe bestuur met een nieuwe jaartelling die begint in 1789, het jaar van de Franse Revolutie. Op de Markt vinden rond het beeld van de Godin van de Vrijheid feesten plaats. Roermond most voortaan de nieuwe wetten van de Franse hervormers volgen, die uiteraard zijn geformuleerd in de Franse taal. De Fransen voeren nieuwe belastingen en de dienstplicht in, ze erkennen de gilden niet meer en heffen kerken en kloosters op. Kruisen en putbeelden verdwijnen uit het stadsbeeld.

Aan de staatkundige verbrokkeling van Europa maken ze een einde. Er komt een wetgeving, een rechtspraak, een kadastraal beheer, een belasting- en muntstelsel en er komt een burgerlijke stand in het gehele gebied dat ze beheersen. In 1801 verzacht Napoleon het antiklerikaal regime en is er godsdienstvrijheid. Met de nederlaag van Napoleon bij Leipzig in 1813 eindigt de Franse heerschappij. Maar de bestuurlijke hervorming is onherroepelijk en maakt de weg vrij voor de economische groei in de 19e eeuw.

INDUSTRIE EN NIJVERHEID

Industrie en nijverheid zorgen vanaf 1850 voor veel werkgelegenheid. Roermond groeit in korte tijd enorm en het culturele leven bloeit. De stad telt in 1850 slechts 7.000 inwoners en in 1877 zijn dat er al meer dan 10.000. De ondernemende burgerij is belangrijk voor de stad.

Roermond maakt in de 19e eeuw een explosieve groei door. De opkomst van industrie en nijverheid zorgt voor een grote bevolkingsaanwas en een grote bedrijvigheid in de stad. Bovendien mogen de katholieken weer openlijk hun geloof belijden. Roermond is vanaf 1853 weer bisschopsstad.

Een van de meest vooraanstaande ondernemingen zijn de kunstwerkplaatsen, die Pierre Cuypers en François Stoltzenberg in 1853 oprichten. Architect Pierre Cuypers ontwerpt een uitgebreid complex om deze werkplaatsen en de woningen van de beide ondernemers onder te brengen. Het is het eerste gebouw buiten de oude stadsmuren. Nu is hierin het Stedelijk Museum Roermond gevestigd.

De burgerij wordt belangrijk en voelt zich belangrijk. Het culturele leven bloeit. De Stadsteekenschool heeft veel leerlingen. De Koninklijke Harmonie is het brandpunt van culturele activiteit in de 19e eeuw in Roermond. Daarnaast zijn er de gezelschappen voor toneel, literatuur en dichtkunst. 'Utile Dulce” (het nuttige verenigd met het aangename) en de opvolger ervan 'De Lelie' tellen onder hun leden de culturele en economische elite van de stad. Zelfbewuste burgers laten zich portretteren door Roermondse schilders.

UITBREIDING EN VERANDERING

In de 20e eeuw is er een explosieve groei van de bevolking. Roermond verandert van uiterlijk en omvang door uitbreiding van de volkshuisvesting buiten de oude stad, verwoestingen in de oorlog, aanleg van industrieterreinen, havens en wegen, en de groei van dienstverlening, consumptie en toerisme. Kenmerkend voor deze eeuw is de opkomst van een nieuwe cultuur die communicatief, veranderlijk, veelvormig en individualistisch is.

In de eerste helft van de 2oe eeuw zijn er de eerste grote uitbreidingen van de stad buiten het 14^e-eeuwse patroon. De explosieve bevolkingsgroei en de veranderde opvattingen over hygiëne zorgen voor een enorme groei van de vraag naar woningen. Armoedige buurten in stad worden afgebroken. De eerste nieuwe woningen voor arbeiders en de middenklasse verschijnen in het Roermondse Veld en Vrijveld.

De Tweede Wereldoorlog brengt deportaties en grote verwoestingen. Daarna vinden er veel veranderingen plaats. Industrieterreinen en havens breiden uit en er komen nieuwe bruggen en spoorwegen. De stad groeit. In 1956 wordt de gemeente Maasniel bij Roermond gevoegd. Een tweede buurt voor volkshuisvesting, de Kemp, verrijst. Tussen 1960 en 1990 groeit de wijk Donderberg. De gemeente Herten gaat vanaf 1991 bij Roermond horen. Dienstverlening, consumptie en toerisme worden steeds belangrijker in de regionale economie. Het aantal winkels groeit sterk en de verkeersmobiliteit vraagt om de aanleg en vergroting van wegen en parkeerplaatsen. De hechte verbanden van kerk, verenigingen en familie worden losser.

Een nieuwe cultuur ontstaat die communicatief, veranderlijk, veelvormig en individualistisch is. In 2000 telt de stad meer dan 45.000 inwoners. Qua omvang is de stad vele malen groter is dan de eeuwenoude basis. In 2007 volgt een fusie met de gemeente Swalmen, waardoor de stad uitgroeit tot 54.000 inwoners.

AL ONZE  ANDERE  REISVERSLAGEN

ALASKA  /  ANDALUSIË   / ARGENTINIË   /   AUSTRALIË   /  AVONTUREN  /  BALI   / BALKANREIS /  BELGIË  /  BELIZE   /   CANADA   /   CALIFORNIË   /   CHILI   /   CHINA   /   CUBA   /   CURAÇAO   /   CYPRUS   /   DENEMARKEN   /   DUITSLAND   /  ECUADOR   /   EGYPTE   /   ENGELAND   /  ESTLAND  /  FILIPPIJNEN /  FINLAND   /  FOTOSITE  /  FRANKRIJK  /  GUATEMALA   / HONGARIJE   /  INDIA -NOORD   /   INDIA -ZUID   /   INDIA -RAJASTHAN   /   IRAN  /   ISRAËL  /   ITALIË   /  JAVA   /  JORDANIË   /   KRETA   /   KROATIË   /  LETLAND   /   LITOUWEN   /   MADEIRA   /   MALEISIË   /   MALLORCA   /  MALTA  /   MAROKKO   /   MEXICO 1    /   MEXICO 2  /  NEPAL   /   NEW YORK   /   NOORWEGEN   /   OEZBEKISTAN   /  OOSTENRIJK  /   PARAGUAY   /   PERU   /   POLEN   /   REISFOTO'S   /  RUSLAND   /   SCANDINAVIË   /   SICILIË   /   SINGAPORE   /   SLOVENIË   /  SLOWAKIJE /   SRI  LANKA   /   SUMATRA   /   SYRIË   /   THAILAND   /  TSJECHIË   /   TUNESIË   /   TURKIJE 1   /   TURKIJE 2   /   UNESCO - SITE   /   URUGUAY   /   USA    /   ZUID-AFRIKA  /   ZWEDEN

Laatste update: jan. 2010