|
|
DALITS KASTELOZEN PARIA’S ONAANRAAKBAREN
Onaanraakbaarheid? Discriminatie en vernedering van bepaalde kastengroepen, zoals de Dalits in India? Dat is toch zeker aan het verdwijnen, zeker in het democratische India dat snel moderniseert en een forse economische groei kent? Het tegendeel is het geval. Discriminatie op basis van afkomst is wellicht het minst onderkende en meest omvangrijke en ingrijpende mensenrechtenprobleem ter wereld. Het treft minstens 260 miljoen mensen op bijna elk gebied: wonen, werk, gezondheid, onderwijs, recht en niet in het minst in persoonlijke relaties. En niet alleen in India, maar ook in Nepal, Pakistan, Bangladesh en Sri Lanka. In Japan, Jemen en een aantal Afrikaanse landen bestaan soortgelijke vormen van discriminatie. Kastendiscriminatie - het is een lelijk woord voor een nog lelijker fenomeen waar ongeveer 260 miljoen mensen in Zuid-Azië dagelijks mee geconfronteerd worden. Zij worden met de nek aangekeken, vernederd, 'onrein' of 'onaanraakbaar' verklaard en verbannen uit het sociale en religieuze leven. Zij blijven vaker ongeschoold, worden uitgebuit, tot (kind)slaaf gemaakt, verkracht, in elkaar geslagen of vermoord. En dat alleen omdat ze 'Dalit' zijn. Het geweld en de vernedering die Dalits moeten ondergaan wordt door overheden nauwelijks bestraft. Ondanks bestaande wetten hebben Dalits vaak maar mondjesmaat toegang tot openbare basisvoorzieningen als water en gezondheidszorg. Velen van hen komen, ondanks hardnekkige pogingen een beter bestaan op te bouwen, vast te zitten in een leven van armoede en rechteloosheid.
En toch zijn er ook hoopvolle tekenen dat Dalits steeds meer voor hun rechten opkomen en die soms ook weten te realiseren. Want dat de situatie soms onveranderlijk lijkt, betekent niet dat er niet vele mensen opstaan om dit onrecht aan te pakken en voor zichzelf en anderen op te komen, en daarbij ook successen boeken. Kastelozen hebben niet zozeer ons medelijden nodig, maar wel onze steun, onze stem en daadkracht.
WAT IS HET KASTENSYSTEEM? Het kastensysteem is een systeem dat mensen op basis van hun afkomst/geboorte onderverdeelt in een rangorde van ongelijke sociale groepen (kasten). De 'hogere' of dominante kasten zijn 'rein' en hebben de meeste rechten en de minste plichten, de 'lagere' kasten zijn 'onrein' en hebben veel plichten maar nauwelijks rechten. Het systeem wordt vooral in stand gehouden door een reeks, vaak ook gewelddadige, maatschappelijke sancties tegen degenen die zich eraan proberen te onttrekken. Hoewel het vooral bekend is uit Zuid-Azië en daar ook het meest voorkomt (met name in India), is het kastensysteem een wereldwijd fenomeen. Hoewel het in bijvoorbeeld India vooral voortkomt uit interpretaties van hindoeïstische geschriften, is de praktijk ervan ook doorgedrongen in andere religies.
DE VIER VARNA'S In Zuid-Azië is kastendiscriminatie nauw verbonden met (een bepaalde uitleg van) het hindoeïsme. De vier grote groepen in het kastensysteem kunnen worden verklaard uit een hindoeïstische legende waarbij de vier varna's (Sanskriet voor "kleuren") ontstaan uit het oerwezen Brahma. Bovenaan staan de Brahmanen, voortgekomen uit de mond van het oerwezen. Hen is de rol van geestelijken en geleerden toegewezen. Uit de armen van Brahma komen de Kshatriyas, die als edelen en krijgers de taak hebben de orde te bewaren. Uit de dijen zijn de Vaishyas voortgekomen, die als landeigenaren (boeren), ondernemers en handelaren verantwoordelijk zijn voor de productie en handel. Onderaan het kastensysteem staan de Shudras, voortgekomen uit de voeten van het oerwezen, zij zijn dienaren en arbeiders (soms ook kunstenaars). Nog weer daaronder komen degenen die het zelfs niet waard zijn om officieel in het kastensysteem te worden opgenomen: de kastelozen. Aan de andere kant worden ze wel weer ingezet om diensten te verlenen aan andere kasten en vooral het smerigste werk op te knappen.
KASTELOZEN: "ONREIN EN MINDERWAARDIG"
Degenen die buiten het systeem vallen, de 'kastelozen' dus, worden veelal gezien als mindere mensen, (ritueel) onrein en dus onaanraakbaar voor mensen uit een andere kaste. Het idee vervuild te kunnen worden door contact met een ander is een hardnekkig verschijnsel binnen het kastenstelsel, ook binnen de verschillende subkasten zijn de toiletten niet aangesloten op het riool en betekent schoonmaken in de praktijk: het met de hand of met een tinnen schep en een mand ruimen van menselijke uitwerpselen en deze op het hoofd naar een stortplaats brengen. Zulk mensonterend en smerig werk, waartoe kastelozen binnen het systeem veroordeeld zijn, versterkt hun stigmatisering. Maar zelfs de Dalits die 'schoon' werk verrichten worden als onrein gezien en behandeld.
VIES EN ZWAAR WERK, KINDERARBEID EN SLAVERNIJ De strikte verdeling van werk op basis van kaste is in de loop van de tijd wat flexibeler geworden. Inmiddels zijn lang niet alle Brahmanen meer priester, maar het omgekeerde geldt wel: alle priesters zijn Brahmanen. Leden van de hoge kasten kunnen meestal zelf kiezen welk beroep ze uitoefenen, voor kastelozen geldt die keuzevrijheid veel minder. Van Dalits wordt verwacht dat ze het werk does dat voor hogere kasten onrein is. Daaronder valt in ieder geval al het werk dat lichamelijk contact met bloed of uitwerpselen met zich meebrengt. Dalits werken dus veelal als leerlooier, zij ruimen kadavers, cremeren de doden en ze maken de straten en (openbare) toiletten en riolen schoon, vaak zonder beschermende kleding of maskers en soms zonder dat ze ervoor betaald worden. Zeker op het platteland. Het overgrote deel van de Dalits werkt als arbeider op andermans land, voor een schamel loon dat vaak nog lager is dan voor andere arbeiders, of in ruil voor een deel van de oogst. Hierbij duiken twee nieuwe, daarmee vaak samenhangende, problemen op: gebonden arbeid en kinderarbeid. Het lage loon en de onzekerheid van seizoensarbeid leiden ertoe dat veel Dalits zich genoodzaakt zien een lening aan te gaan bij de landeigenaar, bijvoorbeeld om medische kosten, een bruidsschat, maar ook om de dagelijkse behoeften of een alcoholverslaving te bekostigen. De hoogte van de rente wordt bepaald door de landeigenaar. De werknemers verdienen te weinig om de schuld ooit in te lossen (of de afbetalingen worden slecht bijgehouden) en gaan daarom 'voor niets' voor de landeigenaar werken. Als dat niet voldoende is, worden ook de kinderen van school gehaald en aan het werk gezet. Na overlijden of arbeidsongeschiktheid van de ouders wordt de lening overgedragen op de kinderen en zo ontstaat er feitelijk een vorm van moderne slavernij die van generatie op generatie wordt overgedragen. De landeigenaren uit een dominante kaste gebruiken de positie van kastelozen dikwijls als excuus voor economische uitbuiting: zij zijn immers minder mens, zo is de gedachte, dus mogen ze ook als minderwaardig behandeld worden. De ongeletterdheid van vele Dalits en het gebrek aan kennis over hun rechten - in India is gebonden arbeid bijvoorbeeld sinds 1976 verboden - heeft als gevolg dat Dalits jaren - en soms zelfs generaties lang - aan zo’n werkgever vast zitten.
|
Het kastensysteem gaat ervan uit dat mensen ongelijk zijn:
deze ongelijkheid is gebaseerd op een idee van reinheid en onreinheid. De mate
van reinheid (en daarmee de sociale positie van een persoon) is afhankelijk van
de kaste van de familie waarin hij wordt geboren. Er is een groot scala aan
gedragsregels en omgangsvormen die zijn bedoeld om zuiverheid te behouden. In de
Wetten van Manu, die duizenden jaren geleden zijn opgetekend door Brahmanen,
staat precies wie met wie moet trouwen, wat welke kasten moeten eten, hoe mensen
in de diverse kasten hun geld moeten verdienen en wie ze moeten vermijden.
