Een nacht hotsen en botsen

De nachtelijke busreis is in één woord een martelgang. We hebben plaats genoeg, de bus is maar half vol, maar op de slecht onderhouden wegen van India's platteland gaat er geen seconde voorbij zonder schokken of trillingen. Ondanks onze nekkussens doen we geen oog dicht. Daarbij komt nog een vriestemperatuur van de airco en 't oorverdovende geschetter van de Indiase popmuziek die de chauffeur zo nodig moet wakker houden. We stoppen twee keer tijdens de helse rit. Clim gaat naar buiten en maakt een praatje met de medereizigers die alles best vinden, zo lang ze maar vooruit komen. Enkele jonge knapen willen onze walkman en nekkussens lenen, hetgeen we toestaan, maar niet voor lang. Na enkele uurtjes gaat de airco uit, misschien is hij wel kapot, en wordt het ondraaglijk benauwd. We balen van die eeuwige extremen in dit land. Van de andere kant maakt dit ook deel uit van de aantrekkelijkheid van India voor ons, dus laten we niet te veel klagen. Wat comfort aangaat vinden we de nachttrein verre te verkiezen boven deze vorm van nachtelijk vervoer. De bussen zijn wèl sneller en goedkoper dan eersteklas treinplaatsen.

Ochtendrituelen bij de straatslapers

Rond zes uur in 't ochtendgrauwen wordt het wegdek beter. Dat betekent dat we Bombay binnenrijden. Een half uur duurt het nog. Langs de rand van de weg ont­waren we vage figuren die voorbij de gevels schuifelen, bij de goot zitten schimmige figuren van alle leeftijden te piesen, poepen of zich te wassen. De onderwereld van de "pavement dwellers", de dakloze trottoirbewoners is net wakker. Om half zeven komen we op Crawford Market aan, een penetrante visgeur begroet ons. De afstand tot Colaba in het echte centrum is ons onbekend, dus gaan we in zee met de enige taxi die er staat. Hij zal ons voor 80 roepie brengen, een enorm bedrag eigenlijk. Bij Colaba is niets vrij en een Japanner wijst ons de weg naar het dure Ritz-hotel. Ook vol. De taxichauffeur, die ineens meer poen wil, schelden we weg. We zijn met het verkeerde been uit bed gestapt. Zittend op de stoep overleggen we even. We lopen een eindje rond en kijk, naast het Ambassador-hotel ontdekt Clim een heel aardig hotelletje, het Chateau Windsor Guest House, met op de vijfde etage een vierpersoonskamer met alles "drum und dran": tv, prima sanitair, 4 bedden, 10 werkende lampen, airco. We bedenken ons niet lang. Om half acht duiken we in bed om gemiste slaap in te halen.

Drie keer is scheepsrecht

Om 10 uur gaan we weer op pad: Clim enigszins uitgerust, Jos helemaal niet. Hij is nog gebroken van die vreselijke reis en is snotverkouden.  Aan de balie bij de receptie komen we een oude bekende tegen. Het is de aristocratische Engelsman die we ook al in het treintje naar Ooty en in het Maharadjapaleis van Mysore zijn tegengekomen. Deze keer geeft hij wel een minzame blijk van herkenning. Toch minder stoïcijns dan we dachten... We maken een fikse wandeling. Eerst bekijken we de zee, vanaf de Marine Drive. We kunnen alle bekende punten aanwijzen: Nariman Point, Malabar Hill, Chowpatty Beach. Dan gaan we de stad in. We zitten in het oude, koloniale centrum, dus er is nog veel klassieke architectuur te zien, redelijk goed onderhouden. De hele stad (dat wil zeggen de binnenstad met zijn toeristen- en zakenwijken) vinden we toch al on-Indiaasch clean. Het verkeer is er zwaar gemotoriseerd; nauwelijks fietsers, weinig scooters en brommers. Riksja's worden al helemaal uit het centrum geweerd. Dit doet de charme van de stad geen goed, maar ze is er wel overzichtelijker door geworden. En, geen enkele heilige koe te bekennen! Waar zijn we hier eigenlijk? Ons bevalt het wel. Jammer genoeg is het geen mooi wandelweer. De vochtigheidsgraad is hoog, de lucht blijft onbewolkt de hele dag. Voor het eerst na een lange periode van moessonregens en overstromingen heeft Bombay weer eens een dagje zon. We treffen het maar weer.

Victoria Terminal Station

Op straat ontdekken we bij een boekenstalletje échte harde porno aan, een teken dat de liberalisering van de regering serieus genomen moet worden. Het kantoor van American Express ligt dichtbij, het kantoor van de AMRO - Bank trouwens ook. Jullie moeten het gebouw een beetje beter onderhouden, beste Hollandse bankjongens in de buitendienst! We steken de Maydan (een open, groene vlakte) over en passeren het Secretariaat, het Hooggerechtshof en het Telegraafgebouw op weg naar de Victoria Terminal, het oude, statige centrale stationsgebouw in een unieke Saraceens-Britse stijl. Het is er druk; de reizigers moeten zich in uitpuilende coupés wringen. We herkennen dit alles van ansichtkaarten, fotoboeken en tv-documentaires. We maken de geijkte foto's. Vlakbij liggen het General Post Office en de Vuurtempel van de Parsi's, die we niet bezoeken. We zijn na enkele kilometers wandelen al doornat van het zweet en doodmoe. In een parkje leggen we ons in de schaduw te rusten. Om ons heen draalt een jonge Indiase. Ze wil iets op haar rug bijverdienen, ze lonkt ons toe maar niet al te openlijk. Jos wil bij haar informeren hoe de prijzen voor betaalde sex hier tegenwoordig liggen. Zover komt het echter niet.

Kim, een Chinees uit Maleisië in India

Een volgende ruk brengt ons via de Mint en de Town Hall bij de Kathedraal. Die gaan we binnen, de donkere spelonk brengt echter geen verkoeling. Veel gebeeldhouwde gedenkstenen ter nagedachtenis aan, vooral jonge, omgekomen Engelse kolonialen, voornamelijk ten offer gevallen aan tropische ziekten. Een stuk verderop bereiken we de "Gateway to India", een triomfboog in Gujarati-stijl. Ertegenover ligt het beroemde Taj Mahal-Hotel. Op de pier, we zijn aan de waterkant aan de Bombay Bay zijde, heerst een echte zondagmiddagsfeer. Veel dagtoeristen en de veerbootjes naar de eilanden varen af en aan. Het is er aangenaam verpozen, hoewel het broeierig warm is ondanks de frisse zeebries. We ontmoeten er opnieuw de Japanner van vanmorgen vroeg in Colaba. Alleen, het is geen Japanner, maar een Chinees uit het Maleisische Penang, Kim geheten. Hij voegt zich bij ons en vertelt honderduit, hij blijkt een echte bron van informatie. Met hem lopen we naar het Air India-office om onze reis nogmaals te reconfirmeren. Kim reist al maanden in deze contreien rond. Vanuit Nepal is hij naar Goa vertrokken, waar ze hem op bezit van ganja (hasjiesj) hebben betrapt: 3 dagen zitten, alle bezittingen inclusief geld verbeurd verklaard. Dus, de knaap zit aan de grond! Hij ziet er eigenlijk ook uit als een drugsgebruiker: mager, bleek, slecht gebit. Dom is hij niet en hij komt sympathiek over. Het onvermijdelijke gebedel begint. Om van hem af te zijn scheept Jos hem met 100 roepie af. Veel te veel volgens Clim. Inderdaad, gezien tegen de achtergrond van de fooien en aalmoezen die normaal onze handen verlaten is dat veel te veel. Maar ja, Jos vond hem nu eenmaal aardig en hij had nog eens een goed verhaal ook.

Prince of Wales - Museum

Ons hotel bevindt zich zoals gezegd op de vijfde etage van een oud herenhuis. Onder aan de ingang staan vier wachtposten elkaar te amuseren. De onderste vier etages zijn koopappartementen en worden door de 'happy few'  bewoond. We zien er zelfs chique dames die hun poedeltje uitlaten, zoiets verwacht je hier toch niet? In de lift hangt een bordje met de veelzeggende tekst: "Servants may only take use of the lift if accompanied by children!" Zo ging het hier vroeger dus aan toe. In de buurt nemen we een vegetarische lunch, lekker. Daarna bezoeken we het overvolle "Prince of Wales" - Museum. Een overvloedige collectie, ook mooi geëxposeerd. Het is alleen te druk naar onze smaak, het is zondagmiddag, vandaar. Buiten het fraaie gebouw met zijn siertuinen gulpen we ieder een literfles mineraalwater naar binnen. Hup, terug naar onze ruime en gekoelde vierpersoonskamer!

Verwesterde smaak

In dezelfde straat als ons hotel liggen heel wat, vaak duurdere, eettenten en restaurants. We kiezen een soort Indiase Mc Donalds-versie waar we pizza eten en cappuccino na drinken. Alvast wennen aan de westerse smaak. We zitten toch wel in een bourgeois wijk, de mensen zijn hier allen duur en smaakvol gekleed. Daarom staan ook al die bewakers hier op straat. Er worden wel bedelaars getolereerd, mits zij zich maar aan "low profile" houden. Toeristen zoals wij mogen ze lastigvallen, maar autochtone Indiërs uit de gegoede burgerij, laat staan Brahmanen, zijn taboe. Pas tijdens onze avondwandeling worden we ons dit echt gewaar, als ze uit de diepe schaduwen van de spelonken naar ons toe kruipen. We zijn verschillende kroegjes naar onze smaak tegengekomen, het bier is er goed en goedkoop en het eten overal zonder uitzondering non-vegetarisch. Bombay is in dit gedeelte inderdaad kosmopolitisch en liberaal. We mijmeren nog een tijdje na op de kademuur langs de boulevard.  Morgen is het onze laatste volle dag hier!    

 

Naar de grotten van Elephanta Island

De laatste dag in het Zuidaziatische subcontinent! Uitchecken en bagage tijdelijk achterlaten. Te voet naar Nariman Point, daar kunnen we niet verder. We maken een omweg door het zakencentrum met hoogbouw en zo. Indiërs in kostuums, een vreemd gezicht. Het is razend druk op de trottoirs, bij elke stap moet je uitkijken dat je niemand omverloopt. We komen een Japanse tegen die met ons naar Ellora is geweest, drie dagen geleden. Toen heeft ze de hele trip niets gezegd. Nu glimlacht ze echter. Nee, ze komt niet uit Penang, Maleisië, zoals Kim. Die fout maken we niet meer. Bij de Gateway of India (een soort triomfboog dus) lopen we  Kim op dezelfde plek als gisteren tegen het lijf. Jos vraagt hem cynisch hoe zijn zaken lopen: heeft hij bijvoorbeeld al andere goedgelovige toeristen aan de haak geslagen? Hij geeft geen krimp, die ondoordringbare oosterlingen ook, maar zijn ogen verraden dat hij de opmerking niet leuk vindt. Aan boord zitten veel meer westerse toeristen dan we gewend zijn. Sommige ervan zullen we in het vliegtuig terug zien. Vanaf het water hebben we een mooi uitzicht op de oever van Colaba met de Gateway en het Taj-Hotel. Even later varen we al langs een oorlogshaven met kruisers en torpedobootjagers. Het is een aangename tocht. We observeren de manier waarop Indiase ouders met hun kinderen omspringen, veel te tolerant naar onze mening. Tot een bepaalde leeftijd kunnen ze zich alles permitteren, vooral de jongetjes die stamhouder zijn. Het is dan ook een gedrein en gejengel van jewelste. We hebben het hier over ouders uit de middenklassen.

Verrassingsaanval van hongerige apen

Bij Elephanta moeten we op een bijzonder primitieve manier aan land, overstappen op een bootje dat geboomd moet worden. Volksvrouwen helpen een handje; tegen klinkende munt uiteraard, dat spreekt vanzelf. Via een pier bereiken we het vasteland. Allereerst zetten we ons aan de lunch: omelet met sandwich en gewoon water. Plotseling komt er een grote aap als uit het niets naast Jos te voorschijn, grijpt zijn sandwich en maakt zich uit de voeten voor we hersteld zijn van de verrassingsaanval. Een ouwe man met een stok wil ons beschermen, maar volgens ons speelt hij onder één hoedje met dat brutale beest. Zijn diensten liggen er te dik bovenop. We beklimmen de trappen die de berg opvoeren. We kunnen ons ook met een draagstoel omhoog laten brengen, maar we voelen ons daarvoor te weinig pasja en zien er dus vanaf. De grotten boven zijn niet echt te vergelijken met die van Ellora. Ze zijn veel groter en opener, meer open galerijen, en zijn ouder; ze stammen uit de 2de eeuw. Die van Ellora zijn in de 8e, 9e eeuw uitgehouwen. De beelden zijn er wel tweemaal zo groot als in Ellora. We bekijken de zaak niet echt intensief. We beginnen aan een wandeling rondom het eiland, maar na een paar minuten doet de drukkende hitte ons weer omkeren. Bij een kiosk pauzeren we. Een schurftige hond wordt door wegarbeiders met stenen bekogeld. Het arme beest vlucht naar Jos en schurkt vol vertrouwen tegen hem aan. De aanvallers staken het bombardement, bang als ze zijn die westerse dierenliefhebber te raken. Over instinct van honden gesproken. We hebben het vaker gezien, Indiërs springen bepaald niet zachtzinnig met dieren om. Tenzij ze heilig zijn natuurlijk .....

 

---

MEER INFO BOMBAY / MUMBAI

De grootste stad van India
Bombay, een mengeling van voorname wijken en sloppen, ligt op zeven vroegere eilandjes aan de Arabische Zee.

De hoofdstad van Mahrashtra dankt zijn naam aan de Portugese zeevaarders, die het "Bom Bahia", oftewel "Mooie Baai" noemden. De stad is op zeven vroegere rotseilandjes gebouwd, die nu met het vasteland zijn verbonden. India's grootste stad beschikt over een zeer gunstige ligging langs de Arabische Zeekust, met daarachter de uitlopers van het Westelijke Ghatsgebergte. Het belangrijkste stadsdeel, met talrijke wolkenkrabbers, ligt op het zuidelijke schiereiland Colaba. Het cosmopolitische centrum van Bombay is een wirwar van nauwe straatjes en bazaars, met een opeenhoping van mensen. De eerste Europese kolonisten vestigden zich in de oostelijke wijk Bombay Fort, genoemd naar het oude bolwerk. In deze vroegere koloniale wijk vindt men brede boulevards, afgewisseld met parken en grote stenen gebouwen. Tegenwoordig is het een zakenwijk met de hoofdkantoren van de belangrijkste firma's uit westelijk India. Ten westen van Bombay Fort ligt het strand van Back Bay langs de Marina Drive, die doorloopt tot Nariman Point, Bombay's moderne zakenwijk. Malabar Hill is een aanzienlijke woonwijk met brede boulevards, waar de vroegere villa's en tuinen allengs zijn vervangen door moderne flatgebouwen. Deze rijke buurt vormt een schril contrast met de armoedige voorsteden, waar men de grootste sloppenwijken van India aantreft. De noordelijke buitenwijken vormen met de stad de agglomeratie van Greater Bombay. Door de enorme bevolkingsconcentratie in deze laaggelegen vlakte heeft Bombay met ernstige milieuproblemen te kampen.

KLIMAAT
Subtropisch, warm en vochtig. Regentijd van juni tot september. Gemiddelde temperaturen: januari, 24° C; juli, 28° C.

BEZIENSWAARDIGHEDEN
Poort van India (Gateway of India), Prince of Wales Museum, Jain Temple, Towers of Silence met hangende tuinen, Crawford Market, Jhaveri Bazar, Chor Bazar, Victoria Garden, Mumbadevi Temple, het eiland Elephantis (ten oosten van de stad).

BRONNEN VAN INKOMSTEN
Weverijen (zijde en kunstvezels), katoenspinnerijen, leerlooierijen, glasfabrieken.
Industrie: voedingsmiddelen, chemie, werktuigbouw, kernenergie. Olieraffinaderijen. Visserij. Toerisme.

CIJFERS
Bevolking: 9,9 miljoen inwoners /  Agglomeratie: 12,60 miljoen inwoners
Oppervlakte: 603 km2 Bevolkingsdichtheid: 16.418 inw./km2
Gemiddelde hoogte: 11 m

Dynamisch en overbevolkt
Bombay, een contrast van rijkdom en bittere armoede, is het belangrijkste economische
centrum van India.

De eerste nederzetting op het tegenwoordige stadsgebied van Bombay dateert uit de 13e eeuw. De streek werd in 1346 bezet door islamieten uit Gujarat. In 1534 werd Bombay overgenomen door de Portugezen, en in 1661 kwam de stad aan Engeland als bruidsgift van de Portugese prinses Catharine van Braganca voor haar huwelijk met Charles II. Deze stelde Bombay in 1668 onder beheer van de Engelse Oost-Indische Compagnie, die er zijn plaatselijk hoofdkwartier vestigde. De komst van talrijke Parsi's in de 17e eeuw gaf de stoot tot een economische ontwikkeling, die in de 19e eeuw stormenderhand toenam, vooral na de aanleg van de eerste spoorlijn in 1854. De havenwerken werden vernieuwd en uitgebreid en de industrie kwam van de grond, met textiel als voornaamste product. In 1862 werden de zeven eilandjes door inpoldering met elkaar verbonden. In 1885 hield het Nationale Congres hier zijn eerste zitting. Daarna groeide Bombay uit tot het belangrijkste commerciële, industriële en financiële centrum van het land en tegenwoordig staat de stad ook to boek als het Hollywood van de zeer actieve Indiase filmindustrie. De voortreffelijke natuurlijke haven neemt ongeveer de helft van de totale in- en uitvoer van India voor zijn rekening. De enorme groei van Bombay, dat in 1941 nog slechts 1,5 miljoen inwoners telde, heeft geleid tot een ernstige stedelijke congestie. De tegenwoordige metropool trekt dagelijks nog duizenden paupers uit het binnenland aan, voor wie de trottoirs de enige slaapgelegenheid bieden.

WETENSWAARDIGHEDEN
Hoofdstad van de deelstaat Maharashtra
Talen: Marathi, Gujarati, Urdu, Engels
Godsdiensten: hindoeïsme, Islam, Christendom, mazdaïsme, jaïnisme, sikhisme, judaïsme
Internationale luchthaven: Sahar (26 km van het centrum)